Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 36

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 36
Tímarit Máls og menningar Paradísarmissir heldur var Paradísin alltaf blekking. Sjálf barnsins er ekki enn orðið til — og það er statt í ginnungagapinu miðju. Viðbrögð þess eru klofin, annars vegar er þrá eftir hinum ljúfa samruna við móðurlíkamann en hins vegar er óttinn við hann. Fyrsti aðskilnaðurinn er orðinn og leiðin til sjálfstæðis er eina leiðin sem er fær, afturhvarfið til móðurinnar myndi þýða tortímingu þess sjálfs sem er í burðarliðnum, myndi gleypa það. Fyrsti aðskilnaðurinn klýfur þannig sjálfið áður en það fæðist. Undan- komuleið barnsins er sá „annar" sem fleygaði sameiningu þess og móður- líkamans, barnið getur upphafið hann og sloppið úr þeirri skelfilegu stöðu sem það er í. Þetta er núllpunktur sjálfsins og forsendur þess að persónu- leikinn verði til.14 Hann verður til á narkissískan hátt með því að barnið speglar sig í ást foreldranna eins og áður er sagt og framhald þess, raun- veruleg tengsl, binding við aðra manneskju kemur þegar sjálf barnsins er reiðubúið til þess. Á aldrinum eins til tveggja ára byrjar barnið að tileinka sér málið, tala, tjá óskir sínar. Málið er táknkerfi, orðið er tákn fyrir eitthvað raunverulegt en það er ekki raunveruleikinn segir Kristeva og fylgir þar Lacan sem manna mest hefur undirstrikað hlutverk málsins í þróun persónuleikans: Orðið „mamma" er til dæmis tákn fyrir hið glataða öryggi í nánd- inni við líkama móðurinnar, en orðið „mamma" er annað en tilfinn- ingin um einn líkama sem er „mamma-og-ég". Orðið verður til til þess að tákna eitthvað, það reynir að berja í brestinn sem er orðinn, tómið sem fæðir af sér einstaklinginn.15 Málið felur í sér vitneskjuna um einmanaleik, það staðfestir aðskilnað- inn sem barnið veit að er orðinn og er um leið krafa um ást og nærveru, tæki til að ná táknrænu valdi yfir því sem er ekki nálægt heldur fjarlægt; kjarni tungumálsins er firringin og kjarni sjálfsins er klofningurinn. Og nú skulum við aftur reyna að ganga inn í hugarheim Galdra-Lofts Jóhanns Sigurjónssonar. I fyrsta þættinum eru þrjár myndir eða hugtök sem koma fyrir aftur og aftur hjá Lofti: „dauði", „myrkur" og „eldur". Hugsunin um dauðann leitar sterklega á Loft. Hann daðrar við hana í upphafi fyrsta atriðis þeirra Steinunnar, en er léttúðugur og spyr: „Held- urðu að þú myndir sakna mín, ef ég væri dáinn?" En sjúklegu drættirnir byrja að koma í ljós þegar hann segir Steinunni að hann hafi legið um nótt úti í kirkjugarði á legstað Gottskálks grimma. Jóhann Sigurjónsson undir- strikar með sviðsleiðbeiningum að þetta er fantasía Lofts en sýnir jafn- framt að „lygin" skiptir Loft afar miklu máli, hún er hans sannleikur. I sviðsleiðbeiningunum segir: (verður lævís á svipinn andartak, dettur í hug að hræða Steinunni, gleymir því í ákafanum.) (22) Hugsunin um dauðann er þráhyggja hjá Lofti, það kemur skýrt fram í ótta hans við svefninn, 298
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.