Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 49

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 49
Strindberg og Freud sýn og ber að meta sviðsmyndirnar út frá því hvað þær eru myndrænar og ríkar af stemningu. Nærtækt væri að líta á dóttur Indra sem fulltrúa fyrir Harriet Bosse, leikkonuna ungu sem Strindberg var kvæntur áður en hann skrifaði „Draumleik" og sem hann neitaði að sleppa þótt hún færi fram á skilnað og vildi slíta sig frá hans sjálfselsku og duttlungafullu persónu. Ég álít samt sem áður að líka megi sjá Strindberg sjálfan í dótturinni; hún er fulltrúi fyrir Strindberg sem gamlan mann og er tilkomin fyrir umsnúning á þremur sviðum: umsnúning á kyni, umsnúning á aldri og umsnúning stefnu: Strindberg er í elli sinni á leið til himna þar sem hann mun mæta dómara sínum — dóttirin aftur á móti stígur niður til jarðar til þess að sjá með eigin augum hvernig staða mannsins er, og gera upp við sig hvort hún vilji taka málstað manneskjunnar. Kannski var Strindberg í sömu sporum og dóttir Indra vegna ófaranna með Harriet Bosse — af þeim ástæðum var hann nauðbeygður til að endurmeta líf sitt og gera dæmið upp. Dóttirin er fulltrúi þess manns sem hann er orðinn þegar hann skrifar verkið. En það eru greinilega aðrar persónur í leikritinu sem eru fulltrúar Strindbergs, eða hluta af Strindberg, og um það er auðvelt að ganga úr skugga með því að bera atferli þeirra saman við ævi Strindbergs. Þrír þeir mikilvægustu, skáldið, liðsforinginn og málfærslumaðurinn, hafa allir persónuleikaeinkenni sem við þekkjum hjá Strindberg sjálfum, skáldið vegna stöðu sinnar og oft á tíðum barnslegra spurninga, liðsforinginn vegna þess að hann leitar stöðugt að stúlkunni sem hann elskar og mál- færslumaðurinn sem lífsreyndur maður og dómari. Það kemur ósjaldan fyrir í draumi og skáldskap að sögumaður eða sá sem dreymir klofnar í margar persónur og í Draumleik er nærtækt að líta á mennina þrjá sem mismunandi stig í persónuleika Strindbergs, sambæri- legt við líkan Freuds af sjálfinu: frumsjálf, sjálf og yfir-sjálf. Skáldið er þá fulkrúi fyrir frumsjálfið, liðsforinginn er sjálfið og málfærslumaðurinn yfir-sjálfið. Hvernig myndi Freud útskýra atburðarásina í Draumleik} Myndi hann skoða verkið sem afbakaða tjáningu á ómeðvitaðri ósk sem ekki þolir dagsljósið í sínu upprunalega nakta formi? Það er í áttina, en þó ekki alls kostar rétt. Freud útskýrir hið sérstaka framsetningarform rithöfundarins sem niðurstöðu af göfgun sem er fyrst og fremst fólgin í því að klæða upphaflega hvöt í fagurfræðilegan búning til að gera hana frambærilega. Listin er frábrugðin draumi vegna þess að hún er uppspretta unaðar en draumurinn er tíðum orsök vanlíðunar: „Astæðan er kannski sú að skáldið gerir okkur kleift að njóta eigin óra blygðunarlaust og án sektartil- finningar," segir Freud í áðurnefndum fyrirlestri frá 1907. 311
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.