Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.2016, Síða 69

Tímarit Máls og menningar - 01.12.2016, Síða 69
L í f i ð o g d a u ð i n n TMM 2016 · 4 69 sem byggist á nokkuð hörðum samningi um bókstafi, hljóð og orð, meðan þekking og túlkun eru miklu margbreytilegri og flóknari hugtök. Læsi og skilningur eru tengd hugtök en ekki eitt og hið sama. Tökum hugtakið „menningarlæsi“ sem dæmi. Ef ég er aðdáandi einræðisstjórnar þá segir mitt „menningarlæsi“ mér að nánast allt sé gott sem þar er gert. Ef ég er andsnúinn einræðisstjórn segir mitt „menningarlæsi“ mér að flest sé í ólagi í slíkum ríkjum. Er ég þá jafn vel „læs“ á menningu einræðisríkja hvernig sem ég skil þau? Er merking ekki tengd gagnrýninni hugsun og rökstuðningi? Er allt rétt sem mér dettur í hug vegna þess að mér datt það í hug? Hér finnst mér ansi miklu hentugra að tala um skilning en læsi. Það er ekki líklegt til árangurs að grauta saman hugtökum með ólíkt merkingarsvið. Við höfum margs konar þekkingu og skilning á menningu og sögu. Við getum notað bókmenntir til þess að dýpka skilning okkar á flóknum og vandmeðförnum hugtökum. Það gerist hins vegar ekki með því að flýja bókmenntafræði, heimspeki eða aðrar leiðir til þess að vinna úr hugsunum og textum. Það gildir þó að fullt tillit sé tekið til aldurs og þroska nemenda. Tökum hér sem dæmi umræðuefni sem enginn mér vitanlega getur vikið frá sér um aldur og ævi, þó við reynum vissulega að gleyma því löngum stundum. Það er dauðinn. Erum við „læs“ á dauðann eða höfum við á honum ýmiss konar skilning sem ef til vill kemur okkur misvel á ögurstundum? Samkvæmt þeim skilningi sem nú er vinsælastur á hugtakinu læsi, þá hlýtur traust dauðalæsi að vera mikilvægt. Ýmsir bókmenntatextar Einn þeirra rithöfunda sem fjallað hafa um dauðann á áhugaverðan hátt er hinn norski Jostein Gaarder. Hann er þekktastur fyrir bókina Veröld Soffíu en hér verður vikið að annarri bók eftir hann, Í spegli, í gátu sem kom út á íslensku árið 2001 í vandaðri þýðingu Ernu Árnadóttur.7 Í miðpunkti sögunnar er lítil stúlka sem er að deyja. Engillinn Aríel kemur til að heim- sækja hana, fölur, sköllóttur og vængjalaus, en jafnframt guðdómlegur. Samskipti þeirra eru ekki á sviði hversdagslífsins, þau hittast í hliðarheimi og einnig á milli heima. Engillinn er stúlkan og stúlkan engillinn á nokkuð flókinn hátt en jafnframt skapandi. Þau tákna hvort annað vegna þess að dauðinn er hluti af lífinu en ekki groddaleg andstæða þess. Lífið á sér ferða- lok eins og allar aðrar ferðir sem farið er í. Við getum séð fegurðina í lífinu ef við vitum að það er breytilegt og stutt. Sorgin er hlutskipti þeirra sem eftir verða þegar einhver deyr og hún er, að minnsta kosti í bók Gaarders, miklu erfiðari en dauðinn. Stúlkan og engill- inn eiga það sameiginlegt að þau eru ansi forvitin hvort um annað! Engillinn skilur lítið í mannfólkinu og finnst það í grundvallaratriðum ansi skrýtið. Þau koma eiginlega bæði úr fjarlægum stöðum eða hvort úr sinni menningu ef svo mætti segja.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.