Andvari

Volume

Andvari - 01.03.1969, Page 104

Andvari - 01.03.1969, Page 104
102 JAKOB BENEDIKTSSON ANDVARI stofnendum félagsins og lagði fram óhemju vinnu við útgáfuna, þýddi m. a. texta ellefu bindanna á ktínu, að undanskildum nokkrum hluta 1. hindis; hann skýrði og allar vísurnar og samdi margvísleg registur í 12. bindi. Samtímis var hann að þýða Hómerskviður, og má teljast furðulegt að hann skyldi auk alls þessa geta sinnt orðasöfnun á næstu árum. Það gerði hann þó, eins og sést af bréfaskiptum hans bæði við Rask og Carl Christian Rafn, sem var lífið og sálin í Fornritafélag- inu og hvatti Sveinbjöm margoft til að halda áfram með orðabókina. Það gerði Sveinbjörn reyndar; hrnn safnaði ekki aðeins orðum úr skáldamáli heldur og úr óbundnu máli, því að hann gerði sér ljóst að erfitt var að semja orðabók um skáldamál nema að þekkja óbundna málið til nokkurrar hlítar, eða eins og hann orðar það í bréfi til Jóns Sigurðssonar 1838: „prosaisk orðahók ætti að vera komin á undan, því fyrr er ekki alséð, hvað er poetiskt og hvað prosaiskt".8 Þrátt fyrir allt annríki sitt var Sveinbjörn kominn það langt með orðabók sína að hann gat sent Rask sýnishorn af einum bókstaf síðsumars 1832.9 En ekki er vitað hvort Rask svaraði honum nokkru, því að hann var þá orðinn heilsu- laus og andaðist 14. nóv. sama haust. Svo virðist sem orðabókin hafi að mestu legið í salti næstu ár, en þegar Sveinbjörn var laus við þýðingamar á Forn- mannasögum, tók hann til við orðabókina að nýju. Árið 1840 er hann kominn svo langt að hann sendir Rafn sýnishorn af orðabókinni, 14 skrifaðar arkir.10 í þessu sýnishorni var tekið allmikið með af orðum úr lausu máli, en Rafn lagði til að þeirn yrði sleppt, og á það féllst Sveinbjörn, enda var þá verið að hefjast handa urn aðra orðabók urn óbundið mál fornt, eins og brátt verður vikið að. Sveinbjörn lauk nú við skáldamálsorðabókina og sendi Rafn hreinritið á ámn- um 1844—45, en síðustu arkirnar af handritinu mun hann liafa haft með sér þegar hann fór til Hafnar haustið 1845. Þó að ekki hefði staðið á hvatningu Rafns og góðum fyrirheitum urn að gefa orðabókina út, dróst það enn um sinn, svo að Sveinbjörn sá aldrei sjálfur próf- örk af þessu stórvirki sínu, hvað þá meira. Ein meginorsök til þessa dráttar mun raunar hafa verið sú að Rafn átti von á fjárstyrk til útgáfunnar, en af honum varð þó ekki þegar til kom. En sá sem hann ætlaði fram að leggja var Englend- ingurinn Richard Cleasby, sem brátt mun korna hér við sögu. En sá varð endir- inn á orðabók Sveinbjarnar að Fornritafélagið ákvað að lokum að gefa hana út haustið 1852, en þá í ágúst andaðist Sveinbjörn. Þeir Jón Þorkelsson, síðar rektor, og Guðbrandur Vigfússon voru fengnir til að ganga frá handritinu undir prentun, og kornu þeir þar fyrst við sögu íslenzkrar orðabókargerðar, en báðir 8) Landsbókasafn íslands, Árbók 1967, 104. 9) ÍB 94, 4to (4. ág. 1832). 10) Breve fra og til Carl Christian Rafn ... Udg. af Benedict Grdndal (Kbh. 1869), 124-25,
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188

x

Andvari

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.