Hugur - 01.06.2008, Síða 145

Hugur - 01.06.2008, Síða 145
Valsað urn valdið 143 fullkominn samhljómur ríkir?8 Hver vill taka það að sér að kasta steinum í þessa kristalshöll, hver er reiðubúinn að halda því blákalt fram að hann eða hún trúi a/ls ekki á frelsunarhugsjón af þessum toga? Látum þessa stóru spurningu liggja á milli hluta um sinn en geymum hana vel bak við eyrað. Víkjum nánar að hugmyndum Hegels um manneðlið. Eins og fram hefúr komið er það sjálft eðh mannsins sem andans veru, samkvæmt Hegel, að hann getur stöðugt leitað út fyrir það sem fyrir liggur, gert sér hugmyndir um eitthvað annað og betra, neitað að sætta sig við það sem er hér og nú. Er ekki augljóst að þessi hugmynd, sem þó á að teljast einhvers konar lykilhugmynd hjá Hegel, stangast á við hugsjónina um hið fúllkomna samfélag? Jú, svo sannarlega - og hér er komin ein helsta þversögnin í kerfi Hegels (sem er að vísu einmitt kerfi þversagna og mótsagna): maðurinn er ekki það sem hann er, þ.e. frjáls, skapandi andans vera, nema svo lengi sem sagan hefúr ekki náð hinu endanlega markmiði sínu. Um leið og sagan siglir í höfn og hið fúllkomna þjóðfélag rennur upp, þar sem allir eru heima hjá sér og firringin er úr sögunni, hætta mennirnir að vera menn. Þeir verða eitthvað allt annað — sé miðað við kenningu Hegels sjálfs má raunar segja að þeir verði aftur að dýrum. Það er þetta sem einn frægasti læri- sveinn Hegels í síðari tíð, bandaríski stjórnmálafræðingurinn Francis Fukuyama, á við þegar hann tvinnar saman hugmyndina um endalok sögunnar og hugmynd Nietzsches um hina hinstu menn9 í frægu riti sínu The End ofHistory and the Last Man (1992).10 Kjarninn í þessari úrvinnslu Fukuyama á kenningu Hegels er sá að nú sé komin fram þjóðfélagsgerð, sem nefnd er „frjálslynt lýðræði", sem fúllnægir öllum þörfúm manna og gefúr manneðlinu sjálfú kost á að njóta sín til fúlls í öllum sínum margbreytileika og allri sinni dýrð. Með öðrum orðum munu menn ekki hafa ástæðu til að leita hvötum sínum útrásar annars staðar - þeim verður fúllnægt í því kerfi sem við búum við hér og nú, og þá erum við að tala um allar hugsanlegar og mögulegar hvatir fyrr og síðar.11 8 Um greiningu Marx á frelsi og firringu má til dæmis lesa hjá Vilhjálmi Arnasyni, „Hið sanna ríki frelsisins: Siðferðisgreining Karls Marx“, Ttmaril Mdls og mmningar 1/1997, s. 84—95; °S hjá Ottó Mássyni, „Hvað er firring (sem Karl Marx kallaði svo) og finnst hún í samfélaginu í dag?“, Vísindavefurinn 24.4.2002, http://visindavefur.is/?id=2334 (skoðað 20. ágúst 2008). 9 í þessu sambandi er ekki úr vegi að líta á lýsingu Nietzsches á þessum mönnum á mörkum hins mannlega - þessum ómennum: Sannlega segi ég ykkur: maður verður að geyma óreiðu innra með sér til að geta fætt af sér dansandi stjörnu. Sannlega segi ég yður: þið búið enn yfir óreiðu. Vei! Sá dagur kemur, þegar maðurinn mun ekki lengur fæða af sér neina stjörnu. Vei! Upp rennur dagur hins auvirðilegasta manns, sem ekki megnar lengur að fyrirlíta sjálfan sig. , Sjá! Eg sýni ykkur hinsla manninn. „Hvað er ást? Hað er sköpun? Hvað er þrá? Hvað er stjarna?" - þannig spyr hinsti mað- urinn og drepur titdinga. Þá er jörðin orðin lítil og á henni hoppar hinsti maðurinn sem gerir allt smátt. Kyn hans er óafmáanlegt líkt og jarðflóin; hinsti maðurinn lifir lengst allrar skepnu. „Við höfum fúndið upp hamingjuna" - segja liinstu mennirnir og drepa tittlinga. (Svo nuelti Zarapústra,]ón Árni Jónsson þýddi (Reykjavík: Heimspekistofnun og Háskólaútgáf- an 1996), s. 45 (Forspjall, §5)) 10 Francis Fukuyama, Ihe End of History and the Last Man (Harmondsworth: Penguin Books 1992). 11 Gagnrýna umfjöllun um þessa kenningu Fukuyama, með sérstöku tilliti til umfjöllunar Jacques
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.