Hugur - 01.06.2008, Qupperneq 162

Hugur - 01.06.2008, Qupperneq 162
i6o Gunnar Harðarson anna, t.d. að þar væri fullkomið frelsi til að gagnrýna stjórnvöld, og setningin: „II ne faut pas faire désespérer Billancourt“" árið 1968 þegar umræðan um fangabúðir Gúlagsins blossaði upp. Það er vissulega mjög einkennilegt af höfúndi rits á borð við Hvað eru bókmenntir? að réttlæta eða a.m.k. verja ófrelsi og þrælkun með draumi um útópíu og stangast algjörlega á við fyrri grundvallarafstöðu þess efnis að lýðræðið sé eina stjórnskipulagið þar sem list lausamálsins fær þrifist. Svo virð- ist því sem hin pólitíska afstaða sé annað val en hin siðferðilega; því fylgir annað markmið en hið siðferðilega. Þetta sést vel ef við berum saman afstöðu Sartres og Raymonds Aron. Báðir voru þeir málsvarar frelsis og lýðræðis en samt pólitískir andstæðingar. Sartre spyr í lok annars kaflans í Hvað eru bðkmenntir? hvort ætti frekar að slá vörð um gildi frelsishugsjónanna eða hið áþreifanlega frelsi hvers- dagsins. Kannski mætti segja að niðurstaðan hafi orðið sú að Sartre hafi tekið þann kost að verja hugsjón frelsisins í kommúnistaríkjum, en frelsi hversdagsins í vestrænum ríkjum; Aron aftur á móti frelsi hversdagsins í kommúnistaríkjum, en hugsjón frelsisins í vestrænum lýðræðisríkjum. Ef nefna ætti dæmi um rithöfúnd sem fellur einstaklega vel að skilgreiningu Sartres á afstöðubókmenntum væri tilvalið að benda í allt aðra átt en Sartre hefði væntanlega gert, enda var hann ekkert allt of hrifinn af viðkomandi höfúndi. Hér á ég við Aleksandr Solzhenitsyn. Gúlag-eyjak/asinn er afsprengi höfúndar sem tekur raunverulega siðferðilega og pólitíska afstöðu og sýnir af sér bæði hug- rekki, seiglu og útsjónarsemi.12 Segja má að hann uppfylli öll skilyrði Sartres fyrir afstöðubókmenntum: Heimild um samtímann, vitni, athöfn, siðferðileg og pólitísk vídd. Þetta sýnir ef til vill betur en margt annað hversu aðstæðubundin hugmyndin um afstöðubókmenntir er, þ.e.a.s. hún er hugmynd sem er afsprengi ófrelsistíma, þar sem athöfnin að skrifa verður jafnframt krafa um fre/si, bæði höf- undar og lesanda, og krafa um að fá að segja sann/eikann um samtímann. En það þarf kannski ekki Sovétskipulag eða þýskt hernám til. * * * Ég minntist á það í upphafi að fróðlegt gæti verið að bera hugmyndir Sartres saman við skoðanir Italos Calvino. Hann skrifaði grein um hlutverk bókmennta og velti jafnframt fyrir sér tilgangi þeirra og eðli.*3 Þar sem bókmenntirnar hafa fyrst og fremst siðferðilegt inntak samkvæmt Sartre, hafa þær þekkingarlegt inn- tak hjá Calvino. Þær eru tæki til að skoða heiminn, kynnast honum og öðlast á honum þekkingu. Calvino hafði ekki farið varhluta af kröfúnni um að skrifa þjóðfélagslegar afstöðubókmenntir, en hvarf frá henni, því að honum fannst hún skerða frelsi sitt sem rithöfúndar og hugsandi manneskju, og fór að skrifa ævin- týri og vísindaskáldsögur. Hann leitar því á allt önnur mið og hefúr aðra mynd af lesandanum en Sartre. Hugmynd hans um það fyrir hvern rithöfúndurinn 11 „Það má ekki svipta Billancourt [þ.e. verkamenn í bílaverksmiðjum Renault í Billancourt] von- inni.“ 12 Aleksandr Solzlienitsyn, Gulag-eyjamar 1918-1956: Tilraun rithöfundar til rannsóknar, 1-2, þýð. Eyvindur Erlendsson og Ásgeir Ingólfsson, Siglufirði, 1975-1976. 13 Italo Calvino, „Whom do we write for? or The hypothetical bookshelf”, í The Uses of Literature: Essays, ensk þýðing Patrick Creagh, San Diego, New York, London, 1986, bls. 81-88.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180

x

Hugur

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.