Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.2016, Page 57

Tímarit Máls og menningar - 01.12.2016, Page 57
Á k a f i í s n j ó TMM 2016 · 4 57 – þar sem unnið er með myrkur, ljós og raddir þegar koma skal á sambandi á milli tilverustiga. En þarna urðu til í huga mér sérsmíðuð textatengsl. „Raddað myrkur“ er ótrúlega góð lýsing á byrjun Hallarinnar og raunar á allri tjáningu skáldsögunnar á tengslum, skörun og misgengi „tilverustiga“. Hvað sjáum við og heyrum í raun? Hvað er sjónarspil, hverju er treystandi, hvað getum við helst nýtt okkur til að öðlast skilning á heimi þessarar sögu? Allir sem skrifa um verk Kafka glíma við þessar spurningar og þær endur- óma líka með sínum hætti þá miklu tengslaþrá sem athafnasemi Tilrauna- félagsins er til vitnis um. Og stundum líka Kafkafræðin þegar þau í lyklaleit sinni verða eins og glíma við dulspeki og esóterík; leit að sambandi. Kafka gerði sér grein fyrir tíbránni sem einkennir skrif hans þegar þau eru á mörkum dæmisagna og veruleika, eða dulúðar og hversdagsleika – og tilfinning hans fyrir þessum skilum er vafalaust ein helsta uppspretta kímninnar sem kraumar þar í bland við angistina. Einn af textunum í eftir- látnum fórum Kafka heitir „Um dæmisögurnar“ og hefst svo: „Margir kvarta yfir því að orð spekinganna séu alltaf einungis dæmisögur en ónothæf í hversdagslífinu, og það er eina lífið sem við eigum. Þegar spekingurinn segir „Farðu yfir um“, þá á hann ekki við að ganga skuli yfir á hina hliðina, sem hægt væri að gera ef árangurinn væri þeirrar ferðar virði, heldur á hann við einhvern ævintýraheim fyrir handan, eitthvað sem við þekkjum ekki, sem hann fær ekki lýst nánar og sem getur því alls ekki hjálpað okkur hér.“7 Persónan K. í Höllinni hefur hins vegar „farið yfir um“ í einhverjum skilningi, því að í upphafi sögu er hann staddur í nýjum heimi. En hvað sér hann – og hvað sjáum við þegar við lesum um hann? Mendelsund nálgast slíkar spurningar úr nokkrum áttum í bók sinni. Hann fjallar um mikilvægi einstakra persóna í bókum og hvernig við „sjáum“ þær þegar við lesum um þær – líkt og við viljum leysa þær úr viðjum bókstafanna. Anna Karenina í samnefndri skáldsögu Tolstoys er að segja má erkidæmi Mendelsunds um slíka „sýn“, en hann víkur jafnframt að þeim umtalsverðu áhrifum sem myndræn miðlun, ekki síst kvikmyndaaðlaganir, geta haft á hugarmynd okkar af persónum í bókmenntaverkum. En á hinn bóginn virkar sjónskynj- unin – sem er vitaskuld ímyndun – öðruvísi þegar við lesum; þá skissum við myndir fremur lauslega. Mendelsund segir okkur unna skrifuðum sögum meðal annars vegna þess að stundum viljum við ekki „sjá“ of mikið og jafn- vel mjög lítið; þetta sé hluti þess frelsis sem við njótum við lestur.8 Enda er merking ekki einungis myndræn; hún byggir á margvíslegum tengslum; það á einnig við um skilning okkar á „raunverulegu“ myndefni, til dæmis málverkum. Á hinn bóginn getur tónlist einnig kallað fram myndir. Slíkar tengingar skýrast að einhverju leyti af samspili minnis og ímyndunarafls, eins og Mendelsund víkur að (298). Slíkt samspil er vissulega oft á sjón- rænum nótum og Mendelsund bendir á þá kennd okkar að við meðtökum „sýnir“ við lestur, og hann gælir jafnvel við þá hugmynd að „lestrarímynd- unin“ sé í einhverjum skilningi mystísk reynsla, sem ekki verði smættuð rök-
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.