Vaki - 01.09.1952, Síða 116

Vaki - 01.09.1952, Síða 116
Grískt hof. Fagurfræðilegar reglur eru sveigjan- legar og nátengdar þeirri sýn á heiminn sem er eiginleg hverri kynslóð og hverju skeiði. Gotneski stíllinn er ólíkur stíl Le Corbusiers en hvort tveggja í samræmi við heimssýnina sem vísindaleg þekk- ing, söguleg þróun og hugmyndafræði- leg viðhorf höfðu markað öldina. Hvort- tveggja fullnægði þeirri ætlun sem því var falið. Fagurfræðin er kenning um aðferðir í listrænni tjáningu svo sem rökfræðin hefur verið regla um hætti í heimspeki- legri hugsun. En hvorki rökfræði né fagurfræði snerta við innra eÖli hugs- unar eða sköpunar, ná ekki til veruleik- ans sjálfs handan allra kerfa, þær eru hagnýtar reglur um birtingu þess sem maður hefur fundið eða orðið fyrir og knýr á framrás. Ekki binzt heldur gleði manns af listaverki fagurfræðilegum reglum: Maður gleðst af grískri högg- mynd, gotneskum glugga og abstraktri mynd eftir Magnelli án þess að spyrja neins um fagurfræðireglur er giltu er listamennirnir skópu þessi verk. Sveigjanleiki fagurfræðinnar er vörð- ur tjáningarfrelsisins og gerir henni kleift að sinna kalli tímans og hæf- ast að nauðsynbundinni afstöðu manns- ins til aldarinnar. Skemmtigeta og gleðilind listarinnar er veigamikill þátt- ur listrænnar byggingar og auðveldar skilninginn. Hún opnar manninn. Það er hægt að skýra hana sem myndlíkingu (metafór): Oft er nauðsynlegt að skýra með dæmi myndar eða líkingar merk- ing abstrakt og torræðrar hugsunar, hugsun getur oft verið mönnum óræð ef hún er ekki sett fram sem líking. Samt er líkingin ekki skilyrðislaus nauðsyn. Sama máli gegnir um gleðilind listar- innar: Hún auðveldar manninum inn- göngu í heim listar, virðist mikilvæg eigind hennar en ekki óhjákvæmilegt skilyrði. Til eru listaverk sem sneydd eru vilja til að vekja með manni gleði, svo virðist því sem listin sé ekki bundin gleðinni, að listin sé ekki í eðli sínu til þess að hennar sé „notið“. Líti menn á mynd Picasso’s, Guernica skýrist að hverju hér er vikið. Listin á sér tilveru handan hins fagra heims, á rætur ef til vill í einhverju enn upprunalegra í manninum. Dýpra en bein gleðin liggur þráin eftir harmóní: Skilyrðislaust boð- orð listar er einmitt um harmóní, sem ríkja verður milli hugmyndar og forms- ins er túlkar hana eins og innan forms- ins sjálfs: byggingarinnar. Og gleðivaki listarinnar verður að hlíta þessu orði. Listsköpunin lýtur harmónískri fylgd hugsunar og formsins sem túlkar hana. Þess vegna er Guernica ekki fögur og vekur ekki neina gleði með okkur. Hún er þvert á bóti þrungin andstyggð, skelf- ingu og sorg, Picasso birtir í henni á- hrifin sem hann vai'ð fyrir, er fasistar vörpuðu sprengjum á saklausa íbúa spænskrar borgar. Það ríkir harmóni milli þess er knúði fram tjáninguna og formsins er birtir hana. Skemmtunin getur verið beinn flótti undan veruleikanum, slævandi ótti við sannleikann nakinn, geld leit án tilgangs eða lausnar. Listin leitast ekki sem sh'k við að skemmta mönnum, þótt vitanlega séu til listrænar skemmtanir. Skemmti- geta listar er annar eiginleiki en sá TlMARITIÐ VAKI 114
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122

x

Vaki

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vaki
https://timarit.is/publication/818

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.