Helgafell - 01.12.1942, Blaðsíða 61

UNDIR JÖKLI
339
myrknættið, og bjarmann af þeim hefur lagt á sálir mannanna og gert líf
þeirra fyllra og auðugra. Ótalmargar örnefnasögur eru enn við HSi, og sjálf-
sagt eru þær þó enn fleiri, sem glataSar eru og gleymdar. Margar þessara
sagna eru einber skáldskapur. Haugurinn, sem sagSur er geyma landnáms-
manninn og auSæfi hans, er máske bara klettahóll, þar sem ekki er meira
en tæp stunguþykkt ofan á óbrotna klöppina. Á Orrustuhólnum eSa í Mann-
fallsbrekkunni, þar sem bardaginn á að hafa staðið og svo og svo margir
menn fallið af hvoru liði, hefur máske aldrei nokkur maður svo mikið sem
skorið sig í fingur, síðan landið byggðist. Sumar sögurnar geta verið tiltölu-
lega ungar, jafnvel þær, sem sagðar eru af fornmönnum. Vestur í Arnar-
fjarðardölum er bær, sem nú á tímum jafnan er nefndur Hringsdalur, al-
kunnur bær, því að þar hefur löngum verið myndar- og rausnarheimili. í
Hrings'dal hafa gengið munnmælasagnir um lancTnámsmanninn Hring, er
bærinn sé við kenndur, og deilur hans við Austmann í Austmannsdal, er
lyktuðu með því, að Hringur féll í bardaga í Hringsdal. Hringshaugur er
sýndur enn í dag, og ýmis örnefni eru þar önnur, sem lúta að þessum sögn-
um, Víghella, Bardagagrund, efri og neðri, Ræningjalág eða Austmanna-
lág. Er þetta í rauninni heil íslendingasaga, sem þarna hefur gengið í munn-
mælum, og hafa þeir skráS inntak hennar hver í sínu lagi, Sigurður Vigfús-
son1 og Helgi GuSmundsson,2 en aldur sögu þessarar má ef til vill marka
af því, að í eldri heimildum, allt niður á 18. öld, er bærinn jafnan nefndur
Hrísdalur, og mun ekki vera að efa, að það sé hið upphaflega nafn hans.
ímyndunarafl fólksins hefur skapað landnámsmanninn Hring og sögu hans
og skapaS hann nú á síðari öldum, og fjöldamargar aðrar sams konar sögur
munu eiga sér sömu rætur, misjafnlega gamlar. Aðrar kunna að styðjast
við sannindi, en hinar, er skáldaðar voru, eru þess líka verðar, að þeim sé
gaumur gefinn. Þær sýna, hversu hugir manna hafa leitað til fortíðarinnar,
ræktarsemi þeirra við hana og hið lifandi samband hinnar lifandi kyn-
slóðar við hinar liðnu, en það samband hefur flestu öðru fremur varðveitt
þjóðerni vort til þessa dags. Þetta samband við hið liðna er engin nýjung
hér á landi, það sýna fornbókmenntirnar bezt. Þær sýna m. a., að það er
langt, síðan ömefnasagnir tóku að ganga manna milli hér á landi. Hefur
varla liðið langt frá landnáminu sjálfu, þar til þær urðu til. Þessar sagnir
hafa alltaf verið eign alþýðunnar. ÞaS hafa allir tekið meira og minna hlut
í þeim fróðleik. En innan um hafa ávallt verið einstöku menn, sem lagt hafa
sérstaklega mikla rækt við þessi fræði, hafa lagt á minniS allt, sem þeir
heyrðu um þau efni, og haft yndi af öllu slíku, örnefnum, örnefnasögnum
og öðrum sögnum. En því miður hefur mest af fróðleik flestra þeirra fariS
í gröfina með þeim sjálfum
1) Árb. fornl.fél. 1884, bl». 20—22. 2) Ve*tfirskar sagnir 1, bl». 2—4.