Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.2014, Blaðsíða 12

Tímarit Máls og menningar - 01.09.2014, Blaðsíða 12
B r y n d í s B j ö r g v i n s d ó t t i r 12 TMM 2014 · 3 ekki eins mikillar tiltektar eftirá – og hægt að fara fyrr að hugsa aftur og sýna við- leitni.15 Hér má segja að Vonnegut vísi – meðvitað eða ómeðvitað – til sál grein and ans umdeilda, Sigmunds Freud og kenninga hans um virkni húmors og hláturs frá árinu 1899. Í bókinni Die Traumdeutung setti Freud fram hugmyndir um skyldleika drauma og brandara og áhrif hvors tveggja á undirmeðvitundina. Sú kenning hans, sem enn er litið til í dag innan þjóðfræðinnar að minnsta kosti,16 snýr helst að virkni brandara eða húmors á sálarlíf okkar. Freud hélt því fram að bæði draumar og brandarar geti veitt okkur útrás fyrir bældar og óþægilegar kenndir – það sem við tölum ekki opinskátt um.17 Ástæðurnar fyrir bælingunni geta verið margar. Kannski er illa séð að ræða um þá hluti sem orsaka bælinguna (þeir eru álitnir vera „tabú“ í samfélaginu), kannski komum við ekki orðum að þeim og kallast það á við lýsingar Vonneguts á því hversu illa honum gekk að skrifa um Dresden.18 Hugmyndin er sú að þegar við hlæjum séum við í raun og veru að hleypa bældum og óþægilegum kenndum upp á yfirborðið. Þannig má segja að grín virki eins og einskonar ventill á álagið sem skapast af bældum kenndum og áhyggjum sem er þá veitt útrás með hlátri. Og þá á sér stað samkvæmt Freud þessi sálfræðilega spennulosun.19 Þetta útskýrir meðal annars af hverju brandarar eru gjarnan „ljótir“ (fjalla t.d. um dauðann, sjúkdóma, hryllilega atburði) eða „dónalegir“ (fjalla um kynlíf) – enda eru margir brand arar illa séðir í opinberum fjölmiðlum en mun betur liðnir í litlum afmörk uðum hópum þar sem ritskoðun er minni. Kenning Freuds kemur þá einnig heim og saman við það sem við vitum um hláturinn líffræðilega, sem ósjálf ráð líkamleg viðbrögð sem krefjast samdráttar margra andlitsvöðva auk öndunarfæranna, og þessu fylgja einkennileg hljóð sem eru einstök í dýraríkinu en líklegast er hlátur eina ósjálfráða viðbragð líkamans sem þjónar engum beinum tilgangi öðrum en þeim að losa um spennu og tjá tilfinningar.20 Það má því segja að Vonnegut hafi leitað á náðir húmors til að snerta við lesendum bókarinnar um Dresden – líkt og Tékkinn Jaroslav Hašek gerði með Ævintýri góða dátans Svejk sem fjallar um hörmungar og tilgangsleysi fyrri heimsstyrjaldarinnar.21 Þeir skrifa báðir fyndnar bækur um stríðs- hörmungar, sem eru þó einnig einkar áhrifaríkar og snerta við lesendum (svo þeir fá tár í augun – sem er einmitt einkenni hvors tveggja hláturs og gráts). Þrátt fyrir húmorinn gerir Vonnegut aldrei lítið úr loftárásununum á Dresden, eins og margir gætu haldið, en af hverju ætti húmor svo sem að gera lítið úr efniviðnum sem hann er fléttaður saman við? Má ekki segja að hlátur og grátur séu ekki alltaf andstæður heldur stundum einmitt sitthvor hliðin á sama peningnum? Hvort tveggja má sjá sem tilfinningalegt uppnám. Hlátur og grátur snerta á veikum punktum í sálarlífi okkar, hreyfa við þeim og mynda jafnvel nýjar tengingar tilfinninga og hugmynda á milli. Þegar við
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.