Vaki - 01.09.1952, Side 114

Vaki - 01.09.1952, Side 114
ið milli ytri heims og sálarheims lista- manns svo óbeint að um tvo fullkomlega aðgreinda, jafnvel öndverða heima er að ræða. Listin gerist samprófun innri heims listamannsins við heim hins ytri veruleiks, efnislegan sem andlegan, er listamaðurinn skapar verk sitt í. Þessi tvívíða tjáningarþörf, þar sem önnur greinin beinist inn á við og er skilorðsbundin viðhorfi hins skapandi listamanns til sjálfs sín, en hin háð ytri heimi og skilorðsbundin afstöðu hans gagnvart lífi hans og skýring tengsl- anna við hann, á sér framrás í listrænni sköpun. Þessi sköpun er tilraun til að tengja víddirnar tvær, sætta heim lista- mannsins og hinn ytri heim, oft bundin þjáning og erfiði. Það er eins og and- legt framhald þess að hann mótar innra líf sitt, skynjun, hugsun og reynslu í ytra efni. Listaverk öðlast því og aðild að heimi mannanna, eignast hlutdeild í lífi þeirra, tekur eins konar samábyrgð á jörðinni. En það er ávöxtur baráttu sem listamaður verður að eiga í við sjálfan sig og efnið: Þannig verður list- in leit að þekkingu og sannleik; hlýtur að vera frelsisleit. Listaverkið er listræn þýðing á per- sónulegum skilningi listamanns á tilver- unni og tilraun til að birta öðrum þenn- an skilning. Hlutverki listamannsins eru ekki gerð full skil ef það nær ekki vit- und hinna. Skapa er að brjótast út frá sjálfum sér, rjúfa einangrunina sem lýkur um manninn á alla vegu. Listin er samvizka listamanns, hún knýr hann úr heimi einverunnar á vit manna. Þann- ig spennir listin brú yfir tómið sem skil- ur mann frá manni, einmana heima, hver öðrum svo fjarri og ókunnir sem stjarnhnettir himingeimsins. Enda þótt innstu vakar listarinnar hafi verið samir frá alda öðli, sama spurnin um tilveruna og heiminn, sama irrationella þörf til birtingar hinum innri heimi sé undirrót listar bæði hell- ismanna og Picasso’s, Kríteyinga og Kandinsky’s, eru hvorki afstaða né efn- islegt inntak listar óumbreytanleg um allar aldir. Það er náið samband milli sögulegrar, vísindalegrar, listrænnar þróunar í heild. Ef til vill væri réttara að segja að þær breytingar er verða á sýn mannsins á heiminn birtist í lífs- tjáning mannkynsins allri: heimspeki, vísindum, listum. Er breyting verður á búskaparhátt- um, hagkerfi og samfélagsmynd þjóðar hlýtur undanfari hennar að vera bylt- ing í hugsunarhætti, er birtist og í form- um og hugmyndum og viðfangsefnum listar. Bylting er umbreyting mats og gilda, stökkbreyting á viðhorfum manna, er eiga sér fasta, raunhæfa mynd í gerð þjóðfélagsins. Hugmynd fæðist, þrosk- ast, eldist. Hún getur af sér aðrar er bylta í upphafi við þeirri sem gaf henni líf. Síðan vinnur hún allt nýtilegt úr þeirri sem fyrr var, háð henni sem hún er um útsýn og horf, eldist svo sjálf og hrörnar. Listin speglar þessa þróun, hún hverfur frá einu viðfangsefni til annars, innblásin anda aldarinnar. En dýpstu listvakana snertir hún aldrei, engin þróun fær hróflað við því sem innst er í sál manna. Menn spyrja og leita jafnt í grísku borgríkinu sem léns- veldinu, menn elska jafnt og deyja í þjóðfélagi auðhyggjunnar sem í því samvirka þjóðfélagi sem helming mann- kynsins dreymir um að reisa á sögu- skeiðinu sem við lifum. Listin heldur áfram að endurskapa hinn persónulega heim og leita sameig- inlegs grunns tilveru manna, hvert sem stig þróunarinnar er; hver sem eru við- horf og skilningur á vandamálum ald- arinnar, ráðandi hugmyndir og því andi, TlMARITIÐ VAKI 112
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122

x

Vaki

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vaki
https://timarit.is/publication/818

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.