Helgafell - 01.12.1942, Side 125

MERGURINN MÁLSINS
Greinar og greinakjarnar úr bókum og tímaritum
Tildrög næstu styrjaldar
(Styttur kafli úr bókinni „All Onr Tomorrow" eftir Douglas Reed.)
Þegar ég skrifa þessar línur árið 1980,
á ég erfitt um að átta mig á því, hvernig
annarri heimsstyrjöldinni lauk, en ekki
getur það verið af því, að mér sé farið að
förlast minni, þótt ég sé nú kominn á þann
aldur, er slíkt hendir suma menn, því að
þeir, sem ég á tal við, eru í jafnmiklum vafa
um þetta mál, þótt ungir séu. Sannleikur-
inn er sá, eins og allir ættu að vita nú, að í
rauninni lauk henni aldrei. Það fór líkt um
hana og stríðið 1914—1918, sem fáa rekur
minni til nú, að seyðketill hennar var tek-
inn af eldinum, þegar lengi hafði í honum
kraumað, og látinn kólna um stund, senni-
lega fyrir tilhlutun einhverra voldugra
samtaka að tjaldabaki. Nú geisar ný og
enn meiri styrjöld í heiminum.
Þýzki einræðisherrann Hitler hlýtur að
hafa horfið á brott frá Þýzkalandi um það
bil 1943. Um þessar mundir, þegar ég fletti
síðustu blöðunum í bók lífs míns, kemst
ég að raun um, að flestir muna næsta lít-
ið um hann og unga fólkið varla annað en
nafnið, og með því að spyrjast fyrir verð
ég þess var, að tæplega einn af hverjum
tuttugu veit hver Vilhjálmur keisari var,
sem við áttum í höggi við á öndverðri þess-
ari öld. (Ég minnist þess einnig, að sú
styrjöld var kölluð „styrjöld til þess að
binda endi á s1iyrjaldir“ og hin næsta
„stríð fyrir frelsi.“ Nú eru endalausar
styrjaldir og enginn snefill af frjálsræði).
Þegar þessi Hitler hvarf brott úr Þýzka-
landi um 1943, (árið 1960 komst það upp,
að hann var í Argentínu og varð þá aftur
á hvers manns vörum um stundarsakir,
því að amerískt blað birti greinaflokk um
hann), varð geysimikill fögnuður hér í
landi, af því að fólk trúði því, að nú væri
náð megintilgangi styrjaldarinnar, „að
gjöreyða Hitlersstefnimni." Það var meira
að segja lögð stakasta alúð við að blekkja
brezku þjóðina með þessu, og gerðu það
stjórnmálamenn, sem áttu sér það eitt á-
hugamál, að halda sem lengst völdum.
Og brezka þjóðin var enn tilleiðanlegri að
trúa þessu vegna þess, að mikið tjón hafði
orðið í síðustu árásum Hitlers 1942 eða
1943, fólkið var soltið og veiklað á líkama
og sál.
Þess vegna var það, að brezka þjóðin
tók sér hvíld um stund, örmagna en fagn-
andi, er henni var sagt, að „ríki nazista
væri hrunið í rústir." Stríðinu lauk ekki
þá þegar. Það teygðist úr því, á meðan
samið var í laumi við stjómendur Þýzka-
lands, menn úr hemum, en vopnaviðskipt-
in voru aðeins til málamynda. Frá Þýzka-
landi barst fjöldi frétta um aftökur minni
háttar nazistaleiðtoga, kröfur almennings
um frið og fleira þess háttar, og ensku
blöðin hentu þessar fréttir á lofti sigri
hrósandi, svo að almenningi var talin trú
um, að Þýzkaland væri að hruni komið.
Reyndar hafði Þýzkaland lítið haft af
hörmungum styrjaldarinnar að segja í
samanburði við önnur lönd. Þýzki herinn
hafði ætt yfir mörg þessara landa, lagt
borgir í eyði, látið greipar sópa um mat-
arbirgðir þeirra, rænt banka og listasöfn
og myrt með köldu blóði hundruð þúsunda
af vopnlausu fólki. Þjóðverjar höfðu ekki
orðið fyrir neinu af þessu, þótt þeir tækju
nú að kveina hástöfum og kvarta yfir illri
meðferð, og þýzki herinn var öflugur enn.
Þegar „Hitler og óaldarlýður hans“ var