Hugur - 01.01.2018, Qupperneq 62

Hugur - 01.01.2018, Qupperneq 62
Hugur | 29. ár, 2018 | s. 62–86 Stefán Snævarr Hin póetíska rökræðusiðfræði1 Einhverju sinni söng Megas trúbadúr um mannúðarmálfræði.2 Ekki var þess getið hvers eðlis þessi fræði væru. En svo vill til að heitið mannúðarmálfræði á ágætlega við kenningar þýsku heimspekinganna Karls-Ottos Apel og Jürgens Habermas.3 Að þeirra hyggju má finna frjóanga mannúðar í boðskiptum manna en boðskiptin telja þeir burðarás tungunnar. Þessi mannúð málsins birtist helst í því sem þeir telja vera hinn siðferðilega eða siðtengda þátt boðskipta. Kenning þeirra um þennan þátt kallast „rökræðusiðfræði“ eða „boðskiptasiðfræði“, jafnvel „samræðusiðfræði“. Kenningin er hvort tveggja siðspekileg (e. meta-ethical) og siðferðilega boðandi, er í senn lýsing á meintum grundvelli siðferðisins og ákall um að hlýða tilteknum siðaboðum. Ég mun verja meginhluta þessarar greinar í að útlista, endurgera og gagnrýna þessa speki. En fyrst hyggst ég kynna stuttlega skyldusiðfræði Kants, einkamáls- rök Wittgensteins og málgjörðarspekina (e. speech act theory). Enda má segja að rökræðusiðfræðin sé að nokkru marki sambræðsla þessara þriggja kenninga. Þá sný ég mér að kenningum Apels og Habermas um boðskipti og siðgildi þeirra, ásamt stuttri kynningu á intersúbjektífisma (samhuglægnishyggju) í fræðum þeirra félaga.4 Næst á dagskrá er rökræðusiðfræðin sjálf með nokkuð mikilli áherslu á útgáfu Apels af henni.5 Við munum sjá hinn mikla kantverska þátt í rökræðusiðfræðinni sem þó er takmarkaður af leikslokaþætti. Rétt eins og sið- fræði Kants einkennist rökræðusiðfræðin af gallharðri skynsemishyggju um sið- ferði. En hún setur hið samhuglæga í brennidepil, ekki hið huglæga eins og Kant gerði. Boðskipti og samræður koma í stað íhugunar hins einangraða einstaklings í 1 Stefáni Erlendssyni, ritrýni og ritstjóra Hugar eru þakkaðar gagnlegar ábendingar. 2 Textann má lesa í Megas 2012: 133–134. 3 Ég kynnti hugmyndina um mannúðarmálfræðina fyrst í grein sem ég skrifaði fyrir margt löngu. Stefán 2004: 75–86. 4 Ég nota alþjóðaorðin „intersúbjektífismi“ og „intersúbjektífistar“ fremur en hin óþjálu íslensku orð „samhuglægnishyggja“ og „samhuglægnissinnar“. 5 Apel er upphafsmaður rökræðusiðfræðinnar en oft er talað eins og hún sé sköpunarverk Ha- bermas. T.d. nefnir Vilhjálmur Árnason ekki Apel í kynningu sinni á rökræðusiðfræðinni og leggur litla áherslu á málspekigrunn hennar (Vilhjálmur Árnason 2008: 329–373). Úr því verður reynt að bæta í þessari grein. Um leið skal mælt með kynningu Vilhjálms á rökræðusiðfræði Habermas (Vilhjálmur Árnason 2008: 329–373). Hugur 2018meðoverride.indd 62 24-Jul-18 12:21:24
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136

x

Hugur

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.