Hugur - 01.01.2018, Síða 83

Hugur - 01.01.2018, Síða 83
 Hin póetíska rökræðusiðfræði 83 þær sem skopleiki, harmleiki, og/eða drömu. Í því sambandi verður að vera hægt að lýsa rökræðunum eins og bókmenntaverki með byrjun, risi (hátindi) og endalok um. Og án hinna skálduðu myndhvarfa um innbyggt markmið boð skipta væri lítill akkur í rökræðusiðfræðinni. Í ofanálag er erfitt að stunda siðferðileg ar rök ræður án þess að segja sögur og hegða sér sem maður tryði á fiksjónir um vilja frelsi og fleira. Þessar fjórar ábendingar hljóta að nægja til þess að við getum sagt með sanni að rökræðusiðfræðin hafi bókmenntalegan þátt. Því er ekki hægt að greina rökræðu- siðfræðina skarplega frá því sem póetískt er. Hún er því að nokkru leyti annars eðlis en fylgismenn hennar halda, hún er ekki bara boðskiptaættar heldur líka afkomandi skáldgyðjunnar. Lokaorð Við höfum uppgötvað að Habermas og Apel hafna sjálfsspekinni, m.a. með fulltingi Wittgensteins og einkamálsraka hans. Einnig að þeir telja málgjörð- ir grundvöll boðskipta og að hugsun jafnt sem breytni sé bundin á klafa rök- ræðna. Málgjörðir séu fallvaltar og rökstyðjanlegar, það þýði að boðskipti hafi skynsemisþátt og þar með allt vort amstur. Því ekkert mannlegt sé alveg handan boðskipta. Og mannstefnan sé boðskiptakyns, tala megi um mannúðarmálfræði þeirra félaga. Boðskiptin séu rakalega bundin kjörræðustöðu/ótakmörkuðu boð- skiptasamfélagi, meginrökræðum og boðorðum. Boðorð boðskipta virki eins og skilyrðislausa skylduboðið, sem mælikvarði á réttmæti athafna og meintra siða- boða. Þar eð boðskipti hafa mögulega meginrökræðu að forsendu, þá er siðferðið í grunninn af rökræðukyni. Þau siðaboð ein eru tæk sem vel upplýstir menn myndu fallast í frjálsri, opinni og óþvingaðri rökræðu. Einnig verða boðin að taka tillit til hagsmuna allra þeirra sem þau snerta. Gagnstætt siðaboðum geta estetísk gildi ekki verið algild. Þótt listir og bók- menntir geti innblásið siðferðilega rökræðu, er skýr munur á siðferðinu og hinu estetíska. Málgjörðir í bókmenntatexta eru eins og tilvitnanir í málgjörðir og hafa ekkert talfólgið afl, gagnstætt málgjörðum hversdagslífsins. En hægt er að brúa bilið milli rökræðusiðfræði og bókmennta með hætti sem var þeim Habermas og Apel hulinn. Rökræðusiðfræðin hefur bókmenntalegan þátt sem fylgjendur hennar sáu ekki. Nefndar voru til sögunnar fjórar ábendingar um bókmenntaleika, þáttur hins skáldaða, þáttur stílbragða, þáttur frásagna, þáttur stílbragða og sónarþáttur. Allar þessar ábendingar má finna í rökræðusið- fræðinni: Samkvæmt henni er einboðið að við trúum á fiksjónina um frjálsan vilja. Auk þess er röklega byggt inn í hana að við hljótum að beita myndhvörfunum um markmið boðskipta, skilja siðferðilega rökræðu í ljósi frásagna og fella sam- ræður undir hugtök sónarþáttarins. Þannig má finna póetískan þátt í rökræðu- siðfræðinni. Við getum talað um hina „póetísku rökræðusiðfræði“, væntanlega í óþökk rökræðusiðfræðinga, þeir vilja greina nokkuð klárlega milli hins póetíska og hins siðferðilega. Hugur 2018meðoverride.indd 83 24-Jul-18 12:21:25
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.