Hugur - 01.01.2018, Síða 101

Hugur - 01.01.2018, Síða 101
 Dýrin, skynsemin og hið samúðarfulla ímyndunarafl 101 an mun er ekki sambærilegt við það þegar okkur yfirsjást undirliggjandi samkenni milli tegunda jurta eða dýra sem eru ólík á yfirborðinu, yfir- sjónir sem síðan endurspeglast í fremur frumstæðum flokkunaraðferð- um. Orðræða okkar um muninn sprettur af skilningi okkar á því hvað er leyndardómsfullt í mannlegu lífi; og ég held því fram að sá skilningur sé mikilvægur fyrir siðferðilega hugsun vegna þess að hann getur birst í því sem við gerum, segjum, finnum og hugsum.41 Ein aðferð til að íhuga hvaða þýðingu munurinn á mönnum og dýrum hefur í hugsun okkar er að gera (misótrúlegar) hugsunartilraunir. Við getum til dæmis ímyndað okkur að á afskekktum stað í íslenskri sveit standi hlið við hlið tveir sveitabæir; á öðrum bænum býr stöndugur sauðfjárbóndi sem heldur eitt þúsund fjár á húsi yfir veturinn og slátrar hátt í tvö þúsund lömbum í eigin sláturhúsi á haustin. Á hinum bænum býr aðfluttur maður og sveitungar hans halda að hann búi með nokkur svín sem hann slátri heima og selji afurðirnar til nærsveitamanna. Einn góðan veðurdag gerir búfjáreftirlitið á hinn bóginn þá uppgötvun að mað- urinn hefur verið að flytja inn til ræktunar, slátrunar og afurðasölu þroskahefta einstaklinga frá Rúmeníu. Jafnvel þótt við lítum svo á að eitthvað hryllilegt eigi sér stað á báðum þessum bæjum – og margir sauðfjárbændur, svo dæmis sé tekið, líta á sláturtíðina sem sorgartíma – þá dettur fæstum í hug að halda því fram að hryllingurinn sé sambærilegur. Skilningur á því hvað það þýðir að lifa mann- legu lífi gerir slíkan samanburð nær óhugsandi. Við hikuðum jafnvel við að kalla breytni síðarnefnda bóndans siðferðilega ranga. Að segja að slíkt framferði sé sið- ferðilega rangt gefur til kynna að kjarni málsins sé að brotið hafi verið á einhverj- um brýnum hagsmunum fólks. Bóndinn í hugsunartilrauninni er á hinn bóginn maður sem vegur ekki bara að hagsmunum fólks, heldur að sjálfri mennsku þess; hann leggur sitt af mörkum til að skapa veröld þar sem þýðing hins mannlega hefur verið þurrkuð út.42 Að því gefnu að núverandi skilningur okkar á eigin mennsku sé að nokkru leyti fólginn í því að marka ofangreindan mun á mönnum og dýrum, þá stendur samt eftir sú spurning hvort við ættum að endurskoða þennan mun og líta á dýrin, eða að minnsta kosti einhverjar tegundir þeirra, sömu eða svipuðum augum og við lítum á samferðafólk okkar. Ekkert í hugsun Coru Diamond girðir fyrir að við endurmótum skilning okkar í þá átt. Hún segir til dæmis að það sem við höfum gert úr muninum á mönnum og dýrum „geti verið einskis virði eða dýrmætt eða 41 Diamond 1991: 44–45. 42 Diamond 1996a 323. Í sögu Coetzees líkir Elísabet Costello meðferð okkar á dýrum, og sinnuleysi okkar um þá meðhöndlun, við Helförina og sinnuleysi „Þjóðverja, Pólverja og Úkraínumanna“ um hana þegar hún átti sér stað, sjá Coetzee 2001: 19–21 og 35. Gyðingur og ljóðskáld, Abraham Stern að nafni, bregst einkar harkalega við þessari samlíkingu í bréfi til hennar, sjá 49–50. Orðið sem hann kýs að nota til að lýsa skömm sinni á samlíkingunni er ekki „siðleysi“ heldur „guðlast“. Hann sakar Costello um að kasta rýrð á minningu þeirra sem létust í Helförinni og notfæra sér hrylling útrýmingarbúðanna á ómerkilegan hátt. Hörð og sársaukafull viðbrögð af þessu tagi við samlíkingu Costello eru illskiljanleg nema í ljósi hugmyndarinnar um sérstöðu hins mannlega – sem Stern tjáir með því að vísa í þau orð Biblíunnar að maðurinn sé skapaður í Guðs mynd. Sjá einnig gagnrýni á þessa samlíkingu í Gaita 2003: 208–211. Hugur 2018meðoverride.indd 101 24-Jul-18 12:21:26
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.