Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.2000, Page 185
Árni Svanur Daníelsson:
Invocavit prédikanir Lúthers*
og viðhorf hans til breytinga innan kirkjunnar
Upphaf siðbótarinnar sem endurbótar á siðunum
Guðfræði Lúthers snýst um og byggist á kenningunni um réttlætingu af trú.
Lengi hafa menn deilt um hvenær og hvernig Lúther hafi uppgötvað hana, en
samstaða má teljast um að það hafi gerst einhvern tíma fyrir árið 1518. Oft
er talað um að siðbótin sjálf hefjist 31. október árið 1517, þegar Lúther festi
greinarnar 95 á dyr hallarkirkjunnar í Wittenberg.
Fyrstu ár siðbótarinnar deildi Lúther einkum við rómversku kirkjuna en
upp úr 1521 hófst deila hans við hinn róttæka arm siðbótarinnar. Framan af
snerust deilurnar að mestu um kenningarleg atriði enda umbylti Lúther svo
að segja forsendum guðfræðinnar. Árið 1519 hófst uppbyggingarstarf siðbót-
arinnar, en þá fóru Lúther og fylgismenn hans að velta fyrir sér afleiðingum
réttlætingarkenningarinnar fyrir líf safnaðarins og hins kristna einstaklings í
samfélaginu og innan kirkjunnar. Það má því með sanni segja að siðbótin hefj-
ist sem siða-bót, þ.e.a.s. sem endurbót á siðunum, árið 1519. Þess ber þó að
geta að hugmyndir Lúthers eru síður en svo fullmótaðar á þessum tíma, þær
eru í þróun og eiga eftir að skýrast og skerpast, þótt grundvöllurinn sé alltaf
hinn sami.
Siða-bótin tók svo kipp á árunum 1521-1522 þegar Lúther var í felum í
kastalanum í Wartburg, þ.e. á meðan leiðtogans naut ekki við. í Wittenberg
og á fleiri stöðum voru þá gerðar margvíslegar breytingar sem lutu að kirkju-
* Ég vil færa þeim Sigurjóni Áma Eyjólfssyni, Einari Sigurbjörnssyni og Gunnari Harðar-
syni þakkir fyrir yfirlestur og góðar ábendingar við samningu þessarar greinar.
Við þessa vinnu hefur verið stuðst við eftirfarandi útgáfur á verkum Lúthers. Þýsku Weim-
ar útgáfuna á ritum Lúthers (D. Martin Luthers Werke. Kritische Gesamtausgabe, Her-
mann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1883-) og á bréfum hans (D. Martin Luthers Werke.
BriejM'echsel, Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1930-1948) og hina amerísku
Luther’s Works útgáfu (Luther’s Works, Fortress Press & Concordia Publishing House,
Philadelphia & St. Louis 1955-1986). Til þeirra er vísað með skammstöfununum WA, WA
Br og LW.
183