Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2012, Blaðsíða 39

hana oft að umtalsefni.* * * 7 Þörf er á hvoru tveggja og þess vegna fagnaðarefni
að skýringarrit Sigurbjörns skuli nýlega hafa verið endurútgefið.8
Þessari umfjöllun er ætlað að svara þeim spurningum sem vakna í tengslum
við tildrög og útgáfu Opinberunar Jóhannesar. Hvers vegna kaus Sigurbjörn
að taka kerfisbundið til umfjöllunar allan texta Opinberunarbókarinnar,
undarlegasta rit Nýja testamentisins, rit á mörkum þess sem er samþykkt
og litið hornauga? Hér verður ekki horft framhjá þætti hendingar einnar -
Sigurbirni var jú uppálagt að kenna ritskýringu Opinberunarbókarinnar við
guðfræðideild Háskólans - og einlægs áhuga höfundarins á viðfangsefninu
sem blasir við á hverri síðu. En hvers vegna lagði Sigurbjörn á sig þá íyrir-
höfn að búa skýringar sínar til prentunar og gefa þær út á bók? Það er ekki
algengt — og á Islandi einsdæmi - að bókarútgáfa fylgi í kjölfar ritskýring-
aráfanga við guðfræðideildina og öll rit Nýja testamentisins - ekki bara
Opinberunarbókin - kalla á fræðilega umfjöllun og almenna útskýringu.
Hér skal því stigið skrefinu lengra og því haldið fram að skýringar á efni
Opinberunarbókarinnar, guðfræði hennar og meginhugsun, hafi verið hent-
ugur farvegur til að árétta skoðanir höfundarins og koma þeim á framfæri
opinberlega. Ritskýring Sigurbjörns endurspeglar andrúmsloftið í íslensku
samfélagi á þessum tíma og átök um hvernig kirkju og guðfræðingum
bæri að bregðast við því; um leið dregur hún dám af þeim átökum sem
Sigurbjörn stóð sjálfur í um þær mundir.9 Með því að gaumgæfa skýringar
opinberunarinnar", 57721 (2005): 95-106. Væntanleg er einnig bók eftir Sigurjón Árna Eyjólfsson
þar sem hann tekur valda texta Opinberunarbókarinnar til gaumgæfilegrar skoðunar. Sigurjón Árni
Eyjólfsson, Trú, von ogþjó3 (Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, væntanleg).
7 Það má e.t.v. skýra með því að tiltölulega fá textaknippi úr Opinberunarbókinni liggja til
grundvallar í textaröðum kirkjuársins. Algengast er að heyra lesið og rætt um Opb 21.1-4 („Og
ég sá nýjan himin og nýja jörð ...“) og þá helst við jarðarfarir. Þá hefur Opb 2.lOc („Vertu trúr
allt til dauða og ég mun gefa þér kórónu lífsins.“) lengi gegnt lykilhlutverki við fermingar enda
þótt ekki sé vísað til textans í handbók frá 1981, sjá Handbók íslensku kirkjunnar (Reykjavík:
Kirkjuráð hinnar íslensku þjóðkirkju, 1981), 130-131. Þrátt fýrir það hafa margir prestar haldið
áfram að nota textann við fermingar.
8 Af því tilefni að 100 ár voru liðin frá fæðingu Sigurbjörns voru skýringar hans við Opinberunarbókina
endurútgefnar árið 2011. Líta má á þessa grein sem ítardóm um þá útgáfu. Sjá Opinberun
Jóhannesar: Skýringar ásamt biblíutextanum (2. útg.; Reykjavík: Skálholtsútgáfan, 2011 [1957]).
Tilvísanir í bls.tal miðast við 2. útgáfu bókarinnar.
9 Þessi nálgun á viðfangsefnið er óneitanlega undir áhrifum frá þeirri hugmyndafræði við söguritun sem
gengur út frá því að allar heimildir - öll orðræða yfirhöfúð - og þær sannleikskröfúr sem í þeim felast,
endurspegli umhverfi sitt og margs konar átök sem þar eru undirliggjandi, sbr. Michel Foucault,
The Archaeology of Knowledge and the Discourse on Langmge (þýð. A. M. Sheridan Smith; New York:
Vintage, 1972), 215-237. Sjá einnig Catherine Gallagher og Stephen Greenblatt, Practicing New
Historicism (Chicago og London: The University of Chicago Press, 2000), einkum 1-48.
37