Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2012, Page 91

einstökum úrræðum. Öll eiga trúarbrögðin þúsund ára gamlar hefðir og
stórsögur sem túlka stöðu manns og heims. Þá búa þau hver um sig að
félagslegu neti sem virkjað geta stærri hluta mannkyns en nokkrar samfélags-
hreyfmgar aðrar. Kraftar þeirra nýtast best ef þau bregðast við aðsteðjandi vá
með því sem hér hefur verið nefnt aðlögun. Ef trúarbrögðin á hinn bóginn
svara ofangreindum spurningum um afstöðu sína til lífs og heims neitandi
eða skerast úr leik, t.d. með róttækri skerpingu eða einhliða innhverfingu,
skapa þau hættu og eru best komin utan hins opinbera sviðs samfélagsins,
í skuggakimum einkarýmisins þar sem margir vilja vissulega fela þau nú
þegar.
A þeirri ögurstund sem við nú lifum skiptir miklu að kirkjur og trúfélög
eða fulltrúar þeirra setjist í hringinn á torgi heimsþorpsins og taki virkan
þátt í umræðunni um framtíð móður Jarðar og okkar allra sem lifum í
faðmi hennar. Þetta ættu þau ekki að gera sem valdastofnanir og handhafar
hinsta sannleika í þeim brýnu málum sem hér hefur verið drepið á. A öllu
veltur að fulltrúar þeirra ræði við aðra á jafnréttisgrundvelli og leggi sig
fram um að ná samhljómi við viðmælendur sína og samverkamenn við að
tryggja framtíð fjölbreytilegs lífs á jörðu. A þann veg getur kirkjan stuðlað
að von — sigri útópíu yfir dystópíu. Sé brugðið á þetta ráð er endurkoma
trúarbragðanna að samfélagsmiðjunni án efa æskileg.
Útdráttur
Fjallað er um hvernig trú og trúarstofnanir, einkum á Vesturlöndum, hafa
þokast úr miðju samfélagsins út á jaðar þess. Þetta er talið hafa gerst fýrir
tilverknað nútímavæðingarinnar en helstu skref hennar eru rakin í greininni.
Þá er sýnt fram á að mannkyn stendur nú frammi fyrir mestu ögrun sem
það hefur mætt í sögu sinni en hún felst í að viðhalda lífinu á jörðinni
í núverandi mynd þrátt fyrir þær ógnir sem að því steðja með hlýnandi
loftslagi, aukinni mengun og rányrkju sem fylgt hefur nútímavæðingunni.
Sýnt er fram á að heimsendahugmyndir hafi verið snar þáttur í vestrænum
trúarhugmyndum og m.a. falið í sér von um lausn manninum til handa. Nú
er svo komið að heimsendir af mannavöldum virðist raunhæfur möguleiki.
Sú framtíðarsýn felur fremur í sér vonleysi en von.
Staða kirkjunnar og annarra trúarstofnana í framtíðinni er talin ráðast
af því hvort fulltrúar þeirra ná að sýna fram á að hinar trúarlegu hefðir séu
hliðhollar líffræðilegum fjölbreytileika, sjálfbærri nýtingu jarðargæða og félags-
89