Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.2013, Síða 58

Tímarit Máls og menningar - 01.12.2013, Síða 58
H j a l t i H u g a s o n 58 TMM 2013 · 4 vægðarlausri og djarfri sjálfsskoðun þess sem annað tveggja veit sig hafa brotið gegn öðrum, einstaklingum eða samfélaginu, eða er sakaður um að hafa gert það. Af fullri hreinskilni beitir hann sig vægðarlausri sjálfsgagn- rýni, gaumgæfir verk sín og athæfi og flýr ekki af hólmi fyrir því sem hann eða hún sér. Þegar um raunverulegt brot eða yfirsjón er að ræða, heiðarlegt uppgjör og félagslega heilbrigðan einstakling vaknar samviskan, eftirsjá, sorg eða sektarkennd segir til sín og einstaklingurinn heldur yfir sér dóm sem getur orðið skefjalaus sé brotið alvarlegt. Á máli guðfræðinnar kallast þetta iðrun en á hefðbundnu málfari kirkjunnar contritio cordis eða sundur- kramning hjartans. Hér er vísað til djúps sálfræðilegs og tilfinningalegs veruleika sem leitt getur til sárra andlegra kvala. – Þetta stig iðrunarferlisins er ekki takmark í sjálfu sér enda getur það leitt til alvarlegs niðurbrots með langvinnum afleiðingum sé staðar numið á því. Það er þess vegna aðeins undanfari uppbyggilegs uppgjörs en leiðir í mörgum tilvikum til sjúklegs ástands haldi einstaklingurinn ekki áfram á iðrunargöngu sinni. Annað stigið er ekki sálfræðilegt heldur félagslegt. Það felst í því að sá sem gengist hefur á hólm við sjálfan sig lýsir niðurstöðu sinni með orðum og upplýsir samfélagið þar með um verk sín og gjörðir en jafnframt það mat sitt að honum eða henni hafi orðið á. Í þessu getur falist játning á lögbroti eða glæp en einnig afstæðari brotum t.d. að viðkomandi hafi gert eitthvað sem telst löglegt en siðlaust og þar með sagt sig á opinn eða dulinn hátt úr lögum við samfélagið. Þetta er stig opinberunar eða játningar, stund sannleikans, og nefnist játning í orðum eða confessio oris á málfari kirkjunnar. Þriðja stigið sem og hið fjórða eru einnig félagsleg. Á því fyrra sýnir sá sem játað hefur með orðum að hann eða hún er fús til að mæta afleiðingum gerða sinna, leiðrétta mistök sín, skila aftur þeim gróða sem fenginn hefur verið með ranglátum hætti ásamt því að taka út dóm sinn og refsingu ef því er að skipta. Á málfari kirkjunnar kallast slíkt yfirbótarverk eða satisfactio operis. Að þeim loknum tekur fjórða og síðasta stig ferlisins við. Það felst í því að aftur er litið á einstaklinginn sem fullgildan í samfélaginu, tekið að standa upp fyrir honum og leiða hann eða hana til þess sætis sem viðkomandi ber. Slíkt kallast aflausn eða absolution á máli kirkjunnar. Í upprunalegu umhverfi sínu var þetta ferli trúarlega skilgreint. Hinn seki prófaði sig með aðstoð prests frammi fyrir Guði oft á grundvelli svokallaðs skriftaspegils sem var forskrift eða tékklisti sem leiða skyldi í ljós afbrot fólks eða syndir. Þær voru síðan játaðar í skriftum fyrir presti sem hlýddi á játningu syndarans, lagði á hann eða hana yfirbótarverk og veitti loks aflausn í krafti þess umboðs er hann hafði þegið í vígslu sinni. Þrátt fyrir þetta virðist það félagslega endurreisnarkerfi sem hér var lýst merkingar- bært í veraldlegu samhengi án hinna trúarlegu forsendna. Þá koma ýmsar stofnanir samfélagsins og embætti í stað hins trúarlega kerfis eða kirkjunnar áður. Eins getur samfélagið í heild komið fram sem sá aðili sem tekur við játningunni og veitir endurreisnina eða aflausnina þegar það tekur þann sem
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.