Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.2017, Blaðsíða 105

Tímarit Máls og menningar - 01.12.2017, Blaðsíða 105
Á l e i ð i s a ð U r ð a r s e l i TMM 2017 · 4 105 – jafnvel frá bernsku? Var honum þá stuggað af fæð og kala? Á hann enga móðurminningu? Er móðurleysi ef til vill lykill að hugarfari hans? Bjartur yfirgefur Rósu þegar hún væntir sín, skilur hana eftir eina í kotinu með tíkinni. Hann heldur að leita að ánni Gullbrá sem Rósa hafði skorið og etið. En Bjartur sér ekki fyrir þá ævintýralegu fimm daga svaðilför sem bíður hans þegar hann hrekst undan veðri og ríður hreindýrstarfi yfir jökul- fljót (H 2011:127–157). Sumt í frásögunni er áttavilla og tímavilla og virðist á mótum endurminningar, kraftasögu, draumfara eða martraðar. Getur þetta vanhugsaða þrekvirki að einhverju leyti verið skírskotun til frægrar óveðurs- fjallgöngu Hans Castorps í Töfrafjallinu eftir Thomas Mann? (Mann 1924). Bjartur ræður ekki heimkomutíma sínum, en ámælisvert, tillitslaust og ábyrgðarlaust var að skilja konuna eftir með þessum hætti þegar svo stóð á. Og þó hefur það ekki hlotið sömu dóma á sögutíma eða útgáfutíma sem yrði nú á dögum, og þarfir búsins voru að sönnu brýnar eins og bóndi leit á. Hann er í uppnámi, skynjar leppsstöðu sína með óþægilegasta hætti (H 2011:131). En þegar að því kemur tekur Bjartur barninu af óvæntri hlýju, jafnvel blíðu sem mótar framhaldið (H 2011: 172–173). Þeirri spurningu verður ekki svarað endanlega hvort Bjartur er beinlínis ábyrgur fyrir andláti Rósu, en spurningunni verður ekki vísað á bug heldur. Hann virðist trúa því að ekki geti munað um tvo til þrjá daga (H 2011:129), er að hætti karlmanna hræddur við fæðinguna og ekki bæta hugsanirnar um faðernið. Rósa þegir um afdrif Gullbrár og reynir að halda aftur af Bjarti. Viðhorf til fæðingahjálpar og dauða móður af barnsförum voru á þessum tíma harla ólík því sem nú tíðkast. Síðustu kveðjuorð Bjarts við Rósu gefa í skyn að hann hafi í einlægni ekki haft þekkingu eða skilning á því hvernig ástatt er og þess vegna eru ef til vill ekki forsendur til dómsáfellis (H 2011:133). Þegar hann ræðir eftir á við prestinn um jarðarför Rósu segir Bjartur eins og ekkert sé: „… ætla ég að biðja þig að segja heldur gott en ilt um hana, því ég hélt mikið uppá þá konu“ (H 2011:185). Reyndar hafði hann kveðið: „fallin eina rósin“ í vísu sem formlega er víxlhend sléttubönd (H 2011:166). Líklega verður seint komist nær mati sumra karlmanna á konum en hér, – nema væri þá í sama samtali þegar presturinn segir: „Ég veit samt ekki betur en kvenfólk þurfi sinna muna með, eingu síður en grasbítur“ (H 2011:182). Vel má hugsa sér að lokaorðunum hér sé fyrst og fremst ætlað að hneyksla lesanda. Presturinn minnir á þarfir og rétt kvenna, en hér er litlu bætt efnislega við samtal sóknarbarns við prestinn sinn um sviplegt andlát eiginkonu og jarðarför. Í öðrum hluta verksins, Skuldlaust bú, verða vorharðindi og fjárfellir sem Bjartur kemst ekki undan. Hann ákveður að slátra kúnni því að ærnar ganga ævinlega fyrir í huga hans (H 2011:388–391). En hér var neyðarástand. Á það er líka að líta að um þetta hefur Guðbjartur Jónsson hreint ekki verið einn meðal íslenskra bænda á þessum tíma. Það þurfti sérstakt átak á þessum tíma
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.