Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.2017, Síða 133

Tímarit Máls og menningar - 01.12.2017, Síða 133
H u g v e k j a TMM 2017 · 4 133 Keynes, til að sjá að ef þessir samningar leystu einhver mál – sem þó var að vísu í meira lagi óvíst – sköpuðu þeir önnur vandamál, og sýnu verri, sem hlytu að leiða til enn meiri hörmunga. Með þessu setti hugsuðurinn sitt fyrsta spor í sög- unni. Á millistríðsárunum veltu menn fyrir sér spurningunni: „hvort er betri brúnn eða rauður?“ semsé fasismi eða kommúnismi. Framtíðin hlaut að til- heyra öðrum hvorum, héldu menn, venjulegt borgaralegt lýðræði virtist hafa runnið sitt skeið á enda, menn voru farnir að fúlsa við því. Og velferðarþjóð- félagið var enn ómótað, þeir voru færri sem gerðu sér skýra grein fyrir þeim kosti. En þegar þetta velferðarþjóðfélag var víða komið á laggirnar nokkrum árum síðar, eftir síðari heimsstyrjöldina, var sú skoðun ríkjandi að þarna væri lausnin fundin, framtíðin tilheyrði þessu þjóðfélagskerfi, með rækilega tömdum kapítalisma sem nú væri loks orðinn húsum hæfur, og ekki annað eftir en fullkomna það. Engum datt í hug að reynt yrði, í alvöru, að steypa því. Í Norðvestur-Evrópu voru „komm- únistar“ sárafáir, þeir sáu kannske meinbugi á velferðarþjóðfélaginu, sem þeir nutu þó góðs af eins og aðrir, ýmsir þeirra trúðu enn á lögmál marxismans sem kenndu að hægt væri með byltingu að koma á alveg stéttlausu þjóðfélagi – sem velferðarríkið var ekki – en bak við afstöðu flestra var þó einkum og sér í lagi andúð á „ameríkanisma“, kaup- mennsku og kóka kóla, þó svo þeir hefðu mynd af Stalín á vegg. Reyndar var trúin á kommúnisma sterkust í kaþ- ólskum löndum Suður-Evrópu þar sem velferðarríkið var skemmst á veg komið, félagsmál í ólestri og stéttaárekstrar miklum mun harðari. Það var ekki fyrr en 1944 að konur fengu kosningarétt í Frakklandi, og lengri tími þurfti að líða þangað til að þær fengju að stofna bankareikning án þess að hafa uppá- skrift frá bóndanum. Árið 1947 var skotið á verkfallsmenn þar í landi og sumum komið fyrir bak við lás og slá; þeir fengu uppreisn æru áratugum síðar. Mörgum árum síðar, þegar kommún- isminn var fallinn, fóru menn að tala um „endalok sögunnar“, nú færi í hönd gósenland kapítalismans sem hefði ekki lengur neinn keppinaut, og allar krepp- ur og sviptingar úr sögunni. Þennan skort á skilningi og yfirsýn myndu margir vafalaust telja eðlilegan, því framtíðin er öllum hulin nema guð- unum einum. Það er ekki aðeins svo að enginn hefur nokkru sinni fundið nein „söguleg lögmál“ sem nokkuð er byggj- andi á, heldur eru fyrirbæri sögunnar svo margslungin að engin leið er að henda nokkrar reiður á þeim. Viðbrögð margra eru því oftast á þá leið að ímynda sér framtíðina í ljósi samtímans eða nýliðinnar fortíðar. Menn líta gjarn- an svo á að alls kyns fyrirbæri sem þeir hafa fyrir augum séu endanleg, „komin til að vera“, eða þeir framlengja nýliðna þróun á einhverju sviði fram í tímann, draga línuna beint áfram, og eru þá hag- fræðingar háværastir meðal klappstýra. Gjarnan gera þeir þó hvort tveggja í senn: góðærið mikla 2007 var að flestra dómi komið til að vera, auðlegðin gat ekki annað en aukist í sífellu þangað til allir dugandi menn ættu sér einkaþotu; alþjóðavæðingin er nú komin til að vera, hlægilegt að ætla að vefengja það; tölvu- væðingin er ekki aðeins komin til að vera heldur mun hún aukast með svo miklum hraða að engan getur órað fyrir því, árið 2050 hefur enginn lengur neitt við það að athuga að mennskir karl- menn eða konur gangi að eiga gervi- karla eða gervikonur, með gervigáfur á einhverjum sviðum, til hvers kyns hjú- skaparfars, gervimennin er nefnilega hægt að forrita eins og hverjum og
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.