Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1995, Síða 140

Andvari - 01.01.1995, Síða 140
138 ÁRMANN JAKOBSSON ANDVARI jarteinum í sálmunum.84 Blóðlitur tunglsins vísar til pínu Krists og píslar- vottanna.85 Sjórinn sem brennur á fyrirmynd í Opinberunarbók Jóhannes- ar.86 Grátur skýsins samsvarar harmi föðurins eftir son sinn en skýið er al- gengt föðurtákn í kristnu myndmáli.87 Viðbrögð náttúrunnar sanna helgi Páls byskups. Á dögum Páls eru þau ekki síðri sönnunargögn en fingraför nú. Þannig er sannleikurinn breyting- um háður. En það var ekki skoðun þeirra tíma. Sannleikurinn var einn og óumbreytanlegur. Hann var Guð sjálfur: „Eg er vegurinn og sannleikurinn og lífið.“88 Fyrir lesendur helgrar ævisögu eru tákn Guðs í náttúrunni ekki ótrúlegri en gjörðir þeirra sjálfra. Því síður eru þau ósannari. Sá sannleikur sem skiptir lesendur byskupasögu meginmáli er að kirkjan er helg og leið- togar hennar með.89 Páll byskup Jónsson einnig. Hið heilaga byskupsembœtti Páls saga er að mörgu leyti óhefðbundin helgisaga. Hún leggur meiri áherslu á veraldlega fjölskyldu en tíðkast. Sumar dyggðir Páls eiga fremur við höfðingja en kennimann. En hafa ber í huga að byskup er í senn höfð- ingi og kennimaður. Auk þess hefur sagan óhemju mikinn áhuga á erlendu tignarfólki, ekki aðeins kennimönnum heldur og konungum, jörlum og við- líka lýð. Á köflum er engu líkara en höfundur telji sig vera að semja kon- ungasögu.90 Einnig mætti telja til sérkenna að þar er enginn almúgi og fá- tæklingar sjást hvergi en það er þó málum blandið. Flestir dýrlingar þess tíma voru úr yfirstétt.91 Fátæktardýrkun kemur ekki fram af krafti fyrr en með betlimunkum 13. aldar.92 Sögur Skálholtsbyskupa eru höfðingjasögur. Þessi einkenni eru hins vegar hverfandi. Þó að þau stingi í augu er vill- andi að láta sér verða starsýnt á þau. Ekki má gleyma að íslensk helgirit eru hluti af innlendri sagnahefð og sækja margt til hennar. En skýrt mark- mið þeirra greinir þau frá öðrum sögum. Það er því hæpið að greina þau í tvær bókmenntagreinar, játarasögur og ævisögur sem „hlíta öðrum en þó skyldum frásagnarlögum“ eins og gert er í nýlegu yfirlitsriti.93 Hér hefur verið sýnt að byskup sem ekki er árnaðarmaður er eigi að síður helgur og saga hans helgisaga (vita) án kraftaverka, helg ævisaga. Eg hef hér farið frjálslega með orð, nefnt Pál dýrling, helgan mann eða kirkjuhöfðingja. Er það með ráðum gert. Á þeim tíma var skipting manna í dýrlinga og aðra ekki ótvíræð heldur ákveðið stigveldi í heilagleik.94 Efst er María, þá postular og kirkjufeður og að lokum venjulegir árnaðarmenn. Kirkjuhöfðingjar sem ekki urðu árnaðarmenn voru heilagir á sinn hátt. Þannig er Páll ekki heilagur eins og Þorlákur en hann situr í helgu embætti
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172

x

Andvari

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.