Hugur - 01.01.2006, Blaðsíða 27

Hugur - 01.01.2006, Blaðsíða 27
Eigingildi í náttúrunni - heimspeki á villigötum? 25 Að lokum langaði mig að spyrjapig aðeins um tilgangsorsakir, um hinstu rök. Við höfum takmarkað okkur við að ræða hugmyndirpínar eins og um veraldlega sið- fræði væri að ræða, enda seturpúpær allajafna fram undirpeim formerkjum. Þú ert engu að síður opinn jyrir trúarlegum gildum en vísarpó sjaldan til æðri krafts eða skapara. Sumir túlkendur verkapinna hafa samtsem áðurhaldiðpvifram að frumuppspretta peirra hlutlægu eigingilda í náttúrunni sem eru hornsteinn og meginviðfang kenningapinna se'guð frekar en náttúran sjálf. Erpetta rétt túlk- un? Eins og ég sagði áðan þá fer ég ákveðna leið í röksemdafærslu minni. Ég byrja á dýrum og færi mig svo yfir í plöntur og vistkerfi og að lokum yfir í tegundir. Aheyrendur mínir eru iðulega miklir efasemdamenn, og þá þarf ég að sannfæra. Þess vegna nota ég ákveðna aðferð til að „lokka“ áheyrendur inn í þankagang minn. Þannig segi ég kannski: „Haldið þið ekki að dýr þreytist og verði hungruð og finni til sársauka? - Það gerum við líka, og þess vegna ættum við að hugsa um dýr á siðfræðilegum nótum.“ Ég ýti við þeim með dæmum eins og þessu og held síðan áfram og beini sjónum að fyrirbærum sem kunna að vera meira framandi eins og plöntur og vistkerfi. Þetta er eins með trúarlegu hliðina. Oftast er ég að fást við efasemdamenn og fyrir vikið hneigist ég fyrst og fremst til að tala um gildi sem ég tel að búi í náttúrunni; ég vil sannfæra áheyrendur mína um að náttúran hafi gildi, eig- ingildi. Því held ég mig mestmegnis innan marka h'ffræðinnar og vísa til alls- konar gilda sem varða lífverur og aðlaganir og þróun þeirra. Ég lít svo á að ef náttúran býr yfir eigingildum geti náttúruvísindin hjálpað okkur að upp- götva þau. Oftast er ég að tala við áheyrendur sem eru ekki trúaðir og starf mitt snýst um að fá þá til að fallast á að náttúran hafi gildi í sjálfri sér. Nái ég því marki má segja að ég hafi sinnt mínu starfi sem siðfræðingur. En bý ég yfir sannfæringu sem nær dýpra? Ef ég hugsa um þessi mál á enn víðtækari hátt, á heimsfræðilegan mælikvarða, þá er svarið já. Stjarnfræðileg fyrirbæri eins og myndun vetrarbrauta, stjarna og pláneta velta á lögmálum smásærrar eðhsfræði. Gerði maður örhtla breytingu á styrk þeirra fjögurra frumkrafta sem halda heiminum saman, eða efnismagni og rafhleðslu lífs- nauðsynlegra öreinda, yrði afleiðingin sú að stjörnurnar brynnu of hratt eða of hægt, eða þá að atóm og sameindir (þar á meðal vatn, kolefni og súrefni) eða amínósýrur (byggingareiningar lífsins) gætu ekki myndast, hvað þá öðl- ast nægilegan stöðugleika. Leiðum hugann að h'finu á jörðu, leiðum í fyrsta lagi hugann að því að hnöttur eins og hún skuli fyrirfinnast yfirleitt. I sólkerfi okkar eru margar aðrar plánetur, og líklega eru fjölmargar aðrar plánetur í alheiminum - við vitum það ekki enn en hvað sem því líður er jörðin æði sérstakur staður. Góðar plánetur eru ekki á hverju strái. Hvað hefur átt sér stað á jörðinni? I upphafi var ekkert, engar tegundir, en síðan hafa þróast þrír, fjórir eða fimm milljarðar tegunda sem verða sífellt fjölbreytilegri og flóknari að gerð. Lík- lega fyrirfmnast fimm eða tíu milljónir k'fverutegunda á plánetunni um þess-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226
Blaðsíða 227
Blaðsíða 228
Blaðsíða 229
Blaðsíða 230
Blaðsíða 231
Blaðsíða 232
Blaðsíða 233
Blaðsíða 234

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.