Læknablaðið : fylgirit - 01.02.2001, Síða 69

Læknablaðið : fylgirit - 01.02.2001, Síða 69
IÐORÐAPISTLAR LÆKNABLAÐSINS 1-130 er heldur nóg að treysta á orðabækur því að notkun og skilgreining fræðihugtaka breytast gjarnan í sam- ræmi við nýja þekkingu á hverju fræðasviði. Slíkar breytingar skila sér oft seint inn í almennar orða- bækur. Sepsis er einmitt eitt þeirra heita og hugtaka, sem tekin hafa verið til endurskoðunar, bæði vegna nýrrar þekkingar og eins vegna misræmis í notkun fræðiheita. Flett var upp í tveimur þekkt- um kennslubókum í lyflæknisfræði, 19. útgáfu af Cecil frá 1992 og 13. útgáfu af Harrison frá 1994. Báðar virðast forðast að nota hugtakið septicemia. Cecil skilgreinir sepsis á hefðbundinn hátt þannig: að ýmsir graftarmyndandi eða aðrir meinvirkir sýklar, eða eiturefni þeirra, finnist í blóði eða vefj- um. Harrison hefur hins vegar tekið upp nýja skil- greiningu: sepsis er ástand sem felur í sér almenn bólguviðbrögð gegn innrás sýkla. Þar er það sér- staklega tekið fram að innrás sýkla í blóðrás sé ekki óhjákvæmilegur þáttur í sepsis. Harrison bætir við hugtökunum sepsis syndrome: ástand sem felur í sér almenn bólguviðbrögð gegn innrás sýkla og líffœrabilun, og septic shock: ástand sem felur í sér almenn bólguviðbrögð gegn innrás sýkla, líffæra- bilun og staðfestan lágþrýsting (hypotension). Þegar gluggað var í fleiri heimildir mátti finna hugtökin: clinically significant sepsis, severe sepsis, systemic intlammatory response syndrome, multiple organ failure og multiple organ dysfunction syn- drome. Ljóst er að umræðu um sepsis er alls ekki lokið. Lbl 1995; 81:256 Bólgusótt, sýklasótt SÍÐUSTU TVEIR PISTLAR HAFA FJALLAÐ UM nokkur heiti sem tengjast svæsnum sýkingum og viðbrögðum gegn þeim. Sú umfjöllun sýnir að fræðilegar nafngiftir á erlendum málum og skilgreiningar ýmissa fyrirbæra hafa breyst til samræmis við aukna þekkingu á eðli hinna sjúklegu breytinga. Mikilvægt er að íslensku íðorðin séu einnig endurskoðuð reglulega þannig að þau nái að taka þeim breytingum sem nauðsynlegar eru á hverjum tíma. íðorðasafn lækna er sá staðall sem nota ber þegar ritað er um læknisfræðilegt efni á íslensku. Nauðsynlegt er því að íðorðasafnið sé alltaf „rétt“. Markaður fyrir safnið er þó ekki það stór að nýjar útgáfur geti litið dagsins Ijós á fárra ára fresti. Hins vegar fer nú vafalaust að verða tímabært að gefa út eitt smáhefti til viðbótar og birta þar nauðsynlegar viðbætur og þær leiðréttingar sem gerðar hafa verið eða þarf að gera á aðalsafninu. Bólgusótt í síðasta pistli var meðal annars birt hið nýlega fræði- heiti systemic inflammatory response syndronie. Þetta heiti ásamt tilheyrandi skilgreiningu var sett fram á sameiginlegri ráðstefnu American College of Chest Physicians og Society of Critical Care Medi- cine í Chicago á miðju ári 1991 (sjá Chest 1992; 101: 1644-55). Þá þegar hafði orðið til heitið septic syn- drome, sem notað var um þau almennu viðbrögð sem fram komu í líkamanum við alvarlega sýkingu. Ljóst varð hins vegar að svipuð viðbrögð gætu komið fram við alvarlega bólgusjúkdóma, án þess að um sýkingu væri að ræða, til dæmis við alvarlegan bruna, útbreidda áverka og briskirtilsbólgu án sýkingar. Að nota heitið septic syndrome um viðbrögð án sýkingar fannst ýmsum ekki við hæfi og því var hið nýja heiti systemic inflammatory response syndrome sett fram. Bein íslensk þýðing á því gæti verið: hcilkenni al- mennra bólguviðbragða. Skilgreiningin felur í sér að fyrir hendi séu fleiri en eitt af eftirtöldum einkennum: sótthiti eða lœkkun líkamshita, hraður hjartsláttur, hröð öndun, hœkkun eða lœkkun hvítra blóðkorna og vinstri hneigð. Þetta fyrirbæri vill undirritaður nefna bólgusótt. Sótt hefur oft verið notað sem síðari liður í heitum sjúkdóma sem stafa af sýkingu, einkum ef hækkaður líkamshiti. sótthiti, fylgir. Sýklasótt Einn helsli undirflokkur bólgusóttar er einmitt sepsis, almenn bólguviðbrögð við sýkingu. í 63. pistli kom fram að innrás örvera (sýkla) í blóðrás, sýklablæði, sé ekki óhjákvæmilegur þáttur í sepsis. Rökrétt gæti þá verið að nota heitið septicemia um bólgusótt með sýklum í blóðrás. Niðurstaða fyrrgreindrar ráðstefnu var hins vegar sú að svo mikið ósamræmi væri nú í notkun heitisins septicemia að það bæri að leggja alveg niður. Á sama hátt er hvergi minnst á heitið pyemia, sem vafalítið ber þá einnig að leggja niður. í 62. pistli var þess getið að sepsis hefði fengið heitið graftarsótt í íðorðasafni lækna. Undirritaður leggur nú til, í ljósi fyrrgreindrar endurskoðunar, að því verði breytt og að scpsis fái heitið sýklasótt. Það verður þá hliðstætt við fyrrgreinda tillögu að heiti á systemic in- flammatory response syndrome, bólgusótt. Bacterial sepsis getur síðan heitið bakteríusótt. fungal sepsis á sama hátt svcppasótt og viral sepsis loks veirusótt. Til að loka hringnum má snúa aftur að upphaf- legri beiðni Þóris Helgasonar, sem greint er frá í 62. pistli. Fulminant scpsis fær þá heitið svæsin sýklasótt. Skilgreining hennar verði: brátt og alvar- legt sjúkdómsástand sem stafar af almennum við- Læknablaðið/ fylgirit 41 2001/87 69
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164

x

Læknablaðið : fylgirit

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið : fylgirit
https://timarit.is/publication/991

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.