Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.05.1945, Side 44

Tímarit Máls og menningar - 01.05.1945, Side 44
34 TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR terast“, var of ant um heiður föðurlands síns til að þola að út- breiddar vœru erlendis slíkar svívirðíngar um Íslendínga og saga þessi um „þursaskap og ágirnd“. Ef vér tökum Brennunjálssögu, sem Jón Grunnvíkíngur sagði reyndar að mætti þrykkjast og verterast vegna þess „sáðverks getur þar“, en það áleit hann mundi verða okkur heldur til heiðurs ef spyrðist í útlöndum, þá sjáum vér fljótt hve fjarri það er skáldinu að gæða persónur sínar hinu guðfræðilega frjálsræði, Jcunnu úr Fyrstu Mósebók, til að velja hið góða og hafna hinu illa, og láta þeim síðan farnast eftir vali sínu, ég tala nú ekki um meta þær eftir valinu, einsog fyrirskipað er í kristilegum bókmentum. Orlög per- sónanna eru forákvörðuð í Brennunjálssögu einsog öðrum höfuð- ritum þessarar stefnu, það er ekki hægt að mæla þær eftir kristi- legu máti fremur en vegalengd eftir lagarmáli. Sameiginlegur mæli- kvarði á hina kristnu höfuðkenníngu um fríviljann og hina norrænu örlagahyggju er ekki til, þessar hugmyndir útiloka hvor aðra. Maður sem örlög voru kosin fyrirfram af máttarvöldunum á ekki völ góðs og ills; Askur og Emhla átu ekki af hinu gyðínglega skilníngstré og eru ekki undir lögmálinu. Gott og ilt í guðfræðilegum siðferðis- skilníngi eru staðleysustafir þar sem örlögin ráða. Siðferðilegir dómar um Njálupersónur verða barnalegir og hlægilegir. Maðurinn hlýtur eingin himnesk laun fyrir sín góðu verk og hann er ekki ábyrgur hermdarverka sinna gagnvart æðri máttarvöldum, verk hans voru kosin honum, ásköpuð, og eingi má sköpum renna. Örlagatrúin, afneitun kristinnar siðahyggju, er höfuðkjarni Brennunjálssögu, kvika verksins og sál þess, — og ræði ég hér ekki um Njálu af því hún standi sér, heldur öðru nær, vegna þess hún er gildastur fulltrúi sígildra íslenskra bókmenta. Bááth tók eftir þessu af því hann var skáld, og benti á það í prófritgerð sinni. Und- an öllum atburðum sem máli skipta sjá vitrir menn fyrir hina ó- hagganlegu atburðarás forákveðna af örlögunum, og áheyrandi sögunnar er nauðugur viljugur beygður undir þá kenníngu og þann skilníng að eingu verði breytt af þeim hlutum sem fram skulu koma, hvorki með góðum vilja, dygðugu lífi né heitri bæn, frá þeirri stund er Hrútur sér þjófsaugu í Hallgerði lángbrók úngri heima að Höskuldsstöðum uns höfuð hins síðasta brennumanns,
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.