Óðinn - 01.01.1936, Blaðsíða 8

Óðinn - 01.01.1936, Blaðsíða 8
8 Ó Ð I N N Lind, eru að eins forsendur fyrir þeim frekari líkum.sem færa mætíi fyrir því, að öndvegissúlur Ingólfs hafiraun- verulega rekið á land við Arnarhvol, eða í Reykjavík. Ingólfur kastar súlunum fyrir borð ca. 75 sjómílur undan suðausturströnd landsins, vindstaða er norðlæg og fer vaxandi í nokkur dægur, súlurnar rekur undan vestur með og frá landinu. Þar að auki komast þær undir áhrif golfstraumsins, sem liggur þar vestur með landinu, og fyrir Reykjanes. Þær eru komnar nokkuð suðvestur af Reykjanesi, þegar vindstaðan er komin til suðvesturs eða vesturs. Jafnframt því sem straum- urinn ber þær til norðurs, færir vindstaða og sjávar- gangur þær til lands, þar til þær að síðustu taka land í Reykjavík. Þetta ætti þá að vera beinasta leiðin eða króka- minsta, sem súlurnar hefðu farið. Það er ekki hægt að þvertaka fyrir, að þetta hafi átt sjer stað. Aftur verður málið torskildara, ef súlurnar hefðu komið að landi einhverstaðar annarstaðar fyrst eða verið að flækjast stað úr stað, en svo, eftir 2 — 3 ár, að vera landfastar í Reykjavík. Einnig væri það lítt skiljan- legt að eðlilegum hætti, ef þær hafa komið fyrst að landi í Reykjavík, að þær hafi strax skorðast þar svo, að þær tæki ekki út aftur með breyttri vindstöðu allan þennan tíma. Því það vitum við, að að vori til — sem þetta hefur auðvitað verið — gengur sjór ekki óvenjulega langt á Iand, jafnvel í suðvestanátt. ]eg verð því að segja að lokum fyrir sjálfan mig, að jeg er veiktrúaður á raunveruleik þessarar frásagnar, sje gengið út frá eðlilegum náttúruöflum, eins og við þekkjum þau á yfirborðinu að minsta kosti. Þess má geta, að það kemur iðulega fram meðal manna í ræðum og rifum, þegar menn verða rök- þrota að skýra einhverja atburði: »Það var tilviljun, það var hending« o. s. frv. En hvað er meint með því? í raun og veru felst ekkert annað í því, en í fyrsta lagi játun fullkominnar uppgjafar að skýra ein- hvern atburð, og í öðru lagi einhver óljós hugmynd um, að náttúran sje eitthvað svo laus í sjer og ólög- málsbundin öðruhverju, að atburðir geti gerst án or- saka. í þriðja lagi takmörkun skilnings á því, að rætur orsaka geti oft og tíðum legið út fyrir þann skynheim, sem við skynjum. En jeg held því fram, að ekkert gerist án eðlilegra orsaka einhverstaðar frá, bæði í stóru og smáu. Hitt er auðvitað, að við skiljum ekki alt af, og jafnvel að minstu leyti, orsak- irnar, og því síður upptök þeirra. En þær eru til fyrir því. Hending, tilviljun, eða hvað það nú er kall- að, er ekkert annað en yfirbreiðslur yfir skammsýni mannanna, sem í raun og veru eru ekki til. ]eg ætla nú að reyna að skýra þessa þjóðsögn um öndvegissúlur Ingólfs frá öðru sjónarmiði, og get- ur það þá átt að einhverju leyti við aðrar hliðstæðar sagnir um öndvegissúlur og aðra þá hluti, sem getið er um við landnám hinna fyrstu manna hjer á Iandi. >Þenna vetur — það er hinn síðasta, sem þeir fóstbræður voru í Noregi — gekk Ingólfur að blóti miklu og leitaði sjer heilla um forlög sín; en Hjör- leifur vildi aldrei blóta*. Segir »Landnáma« og enn fremur: »Lítið lagðist hjer fyrir góðan dreng, er þrælar skyldu að bana verða, og sje jeg svo hverj- um verða, ef eigi vill blóta*. Eftir nútímamáli þýða þessar tilvitnanir ekkert annað en það, að Ingólfur var trúmaður mikill, en Hjörleifur trúlítill eða trúlaus, sem kallað er. Það eru líkur til þess, að þessi trúar- vissa Ingólfs hafi verið orðin kynföst, því »Land- náma« segir um sonarson hans, Þorkel mána lögsögu- mann: . . . »er einn heiðinna manna hefur verið best siðaður, að því er menn vita dæmi til. Hann ljet sig bera í sólargeisla í banasótt sinni, og fal sig á hendi þeim guði, er sólina hafði skapað; hafði hann og Iifað svo hreinlega sem þeir krisfnir menn, er best eru siðaðir«. Það mætti benda á fleiri dæmi þess, að menn í heiðnum sið, sem kallað er, voru göfug- menni margir hverjir; má þar benda á Ingimund gamla í Vatnsdal og marga fleiri, eftir því sem sög- ur greina. Nútímamenn halda margir, að það hafi alt af verið eitthvað vont framið eða ilt haft í huga, þegar blót eru nefnd, en það er misskilningur, að svo hafi verið hjá hverjum einum. Það voru fyrst og fremst trúarathafnir, fram komnar af þörf, af víðtæk- um skilningi á því, að maðurinn er ekki sjálfum sjer nógur, hann þarf æðri mátt til að styðjast við, ef vel á að fara, hann þarf að vera í sambandi við mátt- ugar, hjálplegar verur. Þess var engu síður þörf á þeim tímum en nú á tímum, og svo mun ávalt verða. í þessu er einmitt fólgin, ekki lítilmenska — eins og máske sumir halda nú á dögum, — heldur hin sanna mikilmenska, víðtækur skilningur hjá manni, sem berst af alefli og djörfung undir handleiðslu æðri máttar. Það hefur ekki verið síður á þeim dögum heldur en nú, sem komið hafa fyrir þau atvik, sem skýr og greindur maður hefur ekki getað skýrt, nema með því að leita skýringarinnar út fyrir þennan skynheim. ]eg er ekki í vafa um, að svo hafi verið um Ingólf. Hann mun t. d. hafa hugsað um það eftir á, hvernig stóð á því, að þegar þeim fóstbræðrum reið mest á, í bardaganum við sonu Atla jarls, að þá er eins og þeim sje sendur Ölmóður hinn gamli til hjálpar. Eða seinna, í atför þeirri, sem Hersteinn gerði að þeim
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94

x

Óðinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Óðinn
https://timarit.is/publication/205

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.