Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.2018, Síða 113

Tímarit Máls og menningar - 01.11.2018, Síða 113
Fa s i s m i f o r t í ð a r o g b l i k u r v i ð s j ó n a r r ö n d TMM 2018 · 4 113 að ferma þýskt fiskflutningaskip dag einn í september 1933 nema hakakross- fáninn, sem þar blakti við hún, yrði tekinn niður, eða „morðfáninn“ eins og þeir kölluðu hann. Þessu var umbúðalaust hafnað af skipstjórninni og þá fóru hafnarverkamenn í verkfall, allir sem einn. Gekk svo fram yfir hádegi og var staðinn verkfallsvörður. Ríkisstjórnin greip inn í og lét lögregluna ganga í málið og sjá til þess að skipið yrði afgreitt en fyrst var samið við for- ystu verkamannafélagsins Dagsbrúnar um að það léti deiluna afskiptalausa. Til að tryggja það mætti Héðinn Valdimarsson, formaður Dagsbrúnar, á hafnarbakkann og tilkynnti að félagið leyfði vinnu við skipið. Þar var þá komið mikið lögreglulið og þó að verkamenn þrjóskuðust við fóru leikar svo að þeir voru þvingaðir til að hefja vinnu við að lesta skipið. Verkamennirnir voru þó síður en svo beygðir í duftið því einhverjir í þeirra hópi neyttu færis þegar byrjað var að vinna um borð í skipinu, skáru niður hakakrossfánann og lögðu hald á hann. Lögreglan veittist að þeim og náðist fáninn aftur en þá rifinn upp að miðju og þannig var hann hnýttur upp í aftursigluna þar sem hann blakti „líkast og í hálfri stöng“. Lögreglan beitti kylfunum óspart á verkamennina og það sama gerði „erindreki nazistanna“ úr hópi Þjóðverja á skipinu „sem var vopnaður með marghleypu og drápskylfu … sem er stál- fjöður með blýi innan í. Barði hann verkamann einn, með morðvopni þessu, svo að hann er stórsærður. Annar félagi … fékk mikinn áverka af völdum lögreglunnar, svo að hann féll í ómegin. Fer þá skörin að færast upp í bekk- inn, þegar þýskir Hitlersbandittar eru látnir ráðast hér vopnaðir á fólk,“ segir í skrifum um atburðinn í blaði kommúnista, Gegn fasismanum, sem kom út í Reykjavík seint í september 1933. Lærdómurinn af þessum atburði var augljóslega sá frá sjónarhóli íslenskra kommúnista að ríkisvaldið stóð með fasismanum. Það hafði sigað lögreglu á íslenska verkamenn sem höfðu neitað að þjónusta skip undir merkjum hakakrossins því hann væri tákn þeirra afla sem brytu gegn lýðræði og mannréttindum með ofbeldi og skoðanakúgun.33 Í Morgunblaðinu voru mótmælin við Reykjavíkurhöfn, og þá einkum meðferð íslensku hafnarverkamannanna á hakakrossfánanum, kölluð skríls- uppþot og þjóðarskömm. „Það er að vísu ekki nein nýlunda, að kommún- istaskríll geri aðsúg að stjórnarfánanum þýska. Þetta hefir oft komið fyrir í flestum eða öllum nálægum löndum.“34 Þannig þóttu fasísku táknin ekki tilefni til mótmælaaðgerða á þessum tíma á hægri vængnum hérlendis. En var hægt að sýna hakakrossinum virðingu eða hlutleysi, eða að minnsta kosti leiða hann hjá sér eins og Morgunblaðið ætlaðist til? Var það sama og sam- þykki eða voru flestir hér á landi ólæsir eða í versta falli skeytingarlausir um framgang fasismans? Töldu menn, líkt og kom fram í Tímanum, málgagni Framsóknarflokksins, þá undir forystu Jónasar frá Hriflu, að réttara væri að ráðast gegn fasískri hugmyndafræði en táknmyndum hennar á borð við hakakrossfánann? Í Tímanum árið 1933 er þessu síðarnefnda haldið fram og orðað á þá leið að „hatröm ofsókn gegn hakakrossmerkinu, sem þýskir nazistar hafa gert að stjórnarfána“ sé eitt af „kjánatiltækjum“ kommúnista. TMM_4_2018.indd 113 6.11.2018 10:22
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.