Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1975, Blaðsíða 142

Andvari - 01.01.1975, Blaðsíða 142
140 ÓLAFUR M. ÓLAFSSON ANDVAIÍI á Höfða“ (í Þverárhlíð) kemur við sögu 1494 og 1504. Að lokum segir Ólafur (126. bls.): ,,En þar sem skýrt er tekið fram í VI 71 að Bó. séu ortar fyrir konu sem bjó að Höfða í Þverárhlíð, og að [ = þar sem | nafnið Ari virðist vera falið í I 46, virðist mjög sennilegt að átt sé við Ara Helgason. Af þessu virðist augljóst að rímurnar hafi verið ortar kringum 1500.“ Höfundur Bósarímna segir frá bústað konu þeirrar, sem hann yrkir rímurnar fyrir, á tveimur stöðum. I IV. rímu býr hún „hjá blíðum sjá og björgum hjá“ (3. er.), en í VI. rímu „í Þverárhlíð..., þar er á Höfða heitir“ (71. er.). Fyrra dæminu fylgir ögrandi áskorun um að ráða hin myrku orð. Ekkert rímnaskáld leggur slíka þraut fyrir lesendur sína eða áheyrendur í einni rímunni og færir þeim svo lausnina í annarri. Að öllum líkindum er „Þverárhlíð“ með „Höfða“ dylgjur. Að öðrum kosti hefðu hinar römmu viðjar skáldsins um nafn konunnar komið fyrir ekki, meðan bæði voru uppi, og reyndar verið skrípaleikur fremur en íþrótt. III „Þar er ok sú skáldskapargrein, er jafnan þykkir vel koma ok menn kalla of ljóst,“ segir Ólafur Þórðarson hvítaskáld, og víst er, að fólgið mál „danskrar tungu“ er jafngamalt elztu kvæðum, sem varðveitzt hafa á Norðurlöndum. Undirrót fólgins máls eru tvíræð orð eða margræð. I skáldskaparmáli klæðast þau kenningum. Skipskenningin „hestur sjávar" felur í sér tvær myndir, sem togast á um athygli manns: hest á kostum og skip í ólgusjó. Þegar skáldin höfðu vanizt þessum leik, þráðu þeir meiri streitu. Þeirri löngun mátti fullnægja með því að fela tvírætt orð í kenningu. ,,Marr“ er bæði sjór og hestur. Skáld, sem var að yrkja um hest, gat allt eins falið þarfasta þjóninn í sjávarkenningu. Þá varð streita milli merkingar kenningarinnar og efnis annarra orða setningar- innar, sem kenningin stóð í. Streitan heimtaði orð, sem þýddi bæði ‘sjór’ og ‘hestur’. Orðið, sem undir bjó: ,,marr“, átti að „stíga um palla“, eins og það var kallað, þ. e. skipta um merkingu fyrir afl samhengisins. Lesandinn fékk margt í sinn hlut: yndið af þeirri leit, sem hann þurfti að heyja með sjálfum sér eftir réttu orði, sigurtilfinninguna, þegar hann fann það, og tvær myndir fyrir eina, líkingu, sem löngum hefur þótt aðal andans. Af þessum sökum og mörgum öðrum þurftu skáldin á að halda miklum orðaforða. Hann juku þeir með því að safna heitum, sem síðan var komið fyrir í bundnu máli, þulum, sem læra mátti. Þær kunnu skáldin og allir unnendur skáldskapar. I Þulum er heitum raðað eftir merkingu. Hver þula er hópur samheita. 1 elzta máli er farið að leika með heiti. Er þá eitt sett í annars stað,
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.