Hugur - 01.01.2007, Síða 168

Hugur - 01.01.2007, Síða 168
166 Davíð Kristinsson Nýstárlegur samanburður af þessu tagi getur verið frjór.36 Sé áherslan hins vegar einkanlega á það sem virðist líkt hjá þessum hugsuðum á kostnað þess sem er frábrugðið er hætt við því að það sem er á margan hátt ólíkt renni saman í eitt. Dæmi um bernskan samanburð af þessu tagi er ítarlegur samanburður heimspek- ingsins Georges J. Stack á Nietzsche og Emerson.37 Hann heldur því fram að Nietzsche sé þýskt afrit af úrvalshyggju Emersons.38 A sama hátt virðist Róbert vera þeirrar skoðunar að Nietzsche sé einhvers konar þýsk útgáfa af Emerson, en þó á andstæðri forsendu en Stack: Róbert álítur hvorugan þeirra vera úrvals- hyggjusinna. En hvor afstaðan er nær lagi? Mér virðist hvorugur hafa á réttu að standa, nema að hálfu leyti. Þegar á heildina er litið var Nietzsche, gagnstætt Emerson ogThoreau, andstæðingur jafnréttis og lýðræðis. Hann var lítt hrifinn af þeirri staðreynd að „lýðræðinu vex fiskur um hrygg (sem og undirrót þess, blóð- blöndun húsbænda og þræla, færist í aukana)"39 og áleit nauðsynlegt að koma á nýrri tegund höfðingjaveldis. I afneitun sinni á úrvalshyggjutúlkunum á Nietzsche fylgir Róbert leiðbein- andanum við doktorsritgerð sína, James Conant, að málum. Conant færir rök gegn því að Nietzsche sé úrvalshyggjusinni og segir slíka túlkun byggja á mislestri á Otímabœrum hugleiðingum Nietzsches, nánar tiltekið á þriðju hugleiðingunni, Schopenhauer sem uppalandi.40 I doktorsritgerð sinni styðst Róbert í undirkaflan- um „Nietzsche’s reputation as an elitist" við þá rökfærslu Conants „að úrvals- hyggjutúlkunin byggist á tilvísunum úr Nietzsche sem teknar eru úr samhengi; hann færir ennfremur rök fyrir því að úrvalshyggjutúlkunin afskræmi bæði inni- hald og markmið heimspekiskrifa Nietzsches. Mér virðist Conant hafa gert úr- valshyggjutúlkanir á Nietzsche afar vafasamar og jafnvel hrakið þær.“411 athyglis- verðri grein sinni tekst Conant þó ekki hið ógerlega, þ.e. að hrekja þá ótvíræðu úrvalshyggju sem einkennir heildarverk Nietzsches, þótt hann reyni það með þeirri innantómu nákvæmni, eins og ég kýs að kalla mælskulist af þessu tagi, sem fáguð textatúlkun hans framkallar. Þannig kann enska þýðingin á Exemplar sem 36 Áhrifa þessa samanburðar gætir í nokkrum B.A.-ritgerðum við heimspckiskor Háskóla íslands sem flestar voru skrifaðar undir leiðsögn Róberts: Flóki Guðmundsson, Ótíkir skoðanabrœður. Hugmyndir John Stuart Mill og Friedrichs Nietzsche um einstaklingseðlið, 2003; Viðar Þorsteinsson, Frjáls maður eða frjálslyndur? Um einstakling og hugmyndafrteði í Þjóðníðingi lbsens með hliðsjón a/'Frelsinu eftir Mill, 2003; Aslaug Skúladóttir, Ljóðskáld eigin lífs. Lífsspeki í verkum Ihoreaus og Nietzsches, 2002; Snorri Þór Tryggvason, Haltu mér - slepptu mér svo. Hugmyndir Nietzsches og Emersons um fyrirmyndir, 2002; Skúli Thorarensen, Fyrirmyndir Nietzsche. Um áhrifEmerson og Schopenhauer á Nietzsche, 1999. 37 George J. Stack, Nietzsche and Emerson. An Elective Affinity, Athens: Ohio University Press, 1992.1 útlistun Stacks verður Nietzsche allsherjar déjá-vu frá sjónarhóli þess sem lesið hefur Emerson. Máli sínu til stuðnings vísar Stack oftast til örfárra orða innan gæsalappa án þess að huga nánar að samhengi þeirra. Þetta gerir honum kleift að leggja ólíkustu hluti að jöfnu og setja fram langsóttar staðhæfingar á borð við þá að kenning Nietzsches um viljann til valds eigi uppsprettu sína hjá Emerson. 38 Nánar til tekið heldur Stack (s. 287) því fram að báðir þróist með árunum í þessa átt, þ.e. frá því að vcra frelsarar allra manna (eins og Róbert heldur fram) yfir í úrvalshyggju (sem Róbert vill ekki kannast við): „Both begin as teachers who seek to lead all human beings out of the herd and end as elitists". Enda þótt Schopenhauer sem uppalandi hins þrítuga Nietzsches einkennist ekki í jafn sterkum mæli af úrvalshyggju og síðari verkin er hún þó þegar til staðar í íýrsta riti Nietzsches. Og þótt sýna megi fram á einhveija þróun í afstöðu Emersons og Nietzsches er hún því ekki jafn einföld og hliðstæð og Stack heldur fram. 39 Nietzsche, Handan góðs og ills, §261. 40 Sjájames Conant,„Nietzsche’s Perfectionism. A Reading of Schopenhaueras Educatoru,Nietzsches Postmoralism, ritstj. Richard Schacht, New York: Cambridge University Press, 2000, s. 181-257. 41 Róbert H. Haraldsson, 7he Problem of Mitleid and the Morality of Mitleid, s. 48.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219
Síða 220
Síða 221
Síða 222
Síða 223
Síða 224
Síða 225
Síða 226
Síða 227
Síða 228

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.