Hugur - 01.06.2010, Blaðsíða 56

Hugur - 01.06.2010, Blaðsíða 56
54 Vilhjálmur Arnason um trúarinnar. Þegar hin trúarlega umgjörð hafi horfið með Upplýsingunni hafi ekkert staðið eftir nema hið lagalega.48 Lýsingin á Kant afhjúpar hugsun hans mjög skýrt: „Eg verð að líta á sjálfan mig sem algilda sjálfsveru, það er, ég verð að móta sjálfan mig í sérhverri athöfn minni sem algilda sjálfsveru með því að breyta eftir algildum reglum."49 GrundvaUarmisskilningurinn sem hér er á ferð um siðferðishugsun Kants — sem er ætlað að sýna hve andstæð hún sé fagurfræði tilvistarinnar - birtist í hugmyndinni um „algildar reglur“ sem siðferðisverunni beri að lúta. Foucault fetar hér í fótspor Elizabethar Anscombe sem hélt því fram í frægri ritgerð að utan hinnar guðlegu eða trúarlegu umgjarðar væri „hugmynd um skuldbindingu hugmynd sem verkar einungis í lagalegu samhengi“.50 Að mati Anscombe skuldbinda algildar siðareglur „eins og reglur skuldbinda mann í leik“51 - þar er ekkert svigrúm fyrir sköpun nema innan ramma reglnanna. Frá þessu sjónarmiði eru siðareglur eins og hverjir aðrir rimlar í járnbúri Webers. 6 I kenningu Kants eru engar algildar siðareglur í þeim skilningi sem Foucault og Anscombe virðast ganga út frá. Þar er annars vegar hið algilda siðalögmál og hins vegar einstaklingsbundnar h'fsreglur sem siðferðisveran þarf að meta í ljósi siðalögmálsins og spyrja sig hvort hún vilji að lífsreglan ætti að gilda sem almennt lögmál. Samkvæmt Kant ræðst það með ígrundun verklegrar skynsemi gerand- ans hvort tiltekin lífsregla er verjandi eða ekki. I samræmi við þetta lýsir Onora O’Neill vel hugmynd Kants um siðareglur: „Kant [...] lítur svo á að reglur sem máli skipti íyrir siðferði og réttlæti séu verkleg meginlögmál sem frjálsir gerendur geti vísað til, tileinkað sér, breytt eða hafnað."52 Hins vegar er ljóst að þetta gera einstaklingar ekki að vild sinni í þeim skilningi að þeir selji sér sjálfdæmi um rétt og rangt. Siðferðileg skynsemi felur í sér kröfur sem setja „öllum afstæðum til- gangi og geðþóttamarkmiðum mörk“ (43Ó).53 Þessar kröfur felast annars vegar í formi siðalögmálsins sem kveður á um alhæfanleika lífsreglna og hins vegar í efni þess sem varðar sjálfstætt markmið manneskjunnar sem aldrei má nota eingöngu sem tæki í eigingjörnu skyni. Það er skapandi verkefni siðferðisverunnar í sérhverjum aðstæðum að finna út hvernig þessar kröfur eru best uppíylltar. Þetta má sjá af því að það er sjaldnast fyrirfram gefið hvernig virða má manneskjuna sem markmið í sjálfu sér. Kant lýs- ir þessu verkefni út frá spennunni milli krafnanna um nálægð og fjarlægð í mann- legum samskiptum. Fjarlægðarkrafan felur í sér að við gröfum ekki undan sjálf- ræði annarrar fullveðja manneskju með stjórnsemi, valdbeitingu eða blekkingum, Foucault: „On the Genealogy of Ethics: An Overview ofWork in Progress", bls. 241. 4’ Sama rit, bls. 252. 50 Elizabeth Anscombe: „Siðfræði nútímans", Benedikt Ingólfsson þýddi, fíeirnspeki á tuttugustu öld, Einar Logi Vignisson og Ólafur Páll Jónsson ritstj. (Reykjavík: Heimskringla 1994), bls. 201. 51 Sama stað. 52 Onora O’Neill: Towards Justice and Virtue (Cambridge: Cambridge University Press 1996), bls. 82. 53 Kant: Grundvöllur aðfrumspeki sið/egrar breytni, bls. 164.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.