Hugur - 01.06.2010, Blaðsíða 214

Hugur - 01.06.2010, Blaðsíða 214
212 Ritdómar sama tíma þurfti línan á milli „okkar“ og „þeirra" að verða skýrari. Eins og Gunn- ar tekur fram þá var slík viðleitni ekk- ert einsdæmi á tímum rómantíkurinnar. En það var í krafti hennar sem pólitískt landakort Evrópu snarbreyttist og hópar urðu allt í einu menningarlega aðskildir fyrir tilstilli nýrra landamæra. I fjórðu grein bókarinnar, „Karlamagn- ús keisari og höfundur Völuspár" bendir Gunnar á annmarka þess að „íslenski skólinn" eigi vanda til að eigna Islend- ingum fornnorræn rit. Þessi siður, að líta á ritin sem arf íslensku þjóðarinnar, er einmitt afkvæmi rómantíkurinnar og hluti af því að vilja gera menningarleg og landfræðileg landamæri eins skýr og mögulegt er. Fyrir þann tíma voru menn þó víðsýnni og litu á slíkverk sem sameig- inlegan menningararf þeirra svæða sem mögulega áttu hlutdeild í ritinu. Völuspá hefur þannig verið eignuð íslensku skáldi og álitin sérlegur menningarfur íslend- inga og framlag þeirra til menningar- sögu heimsins. Nánari skoðun, sem þó er ekki ný af nálinni og á rætur að rekja til rannsókna á 19. öld, sýnir að kvæðið sé eldra en þessi þúsund ár og sé ef til vill upprunið frá því landsvæði sem við köllum Þýskaland nú á dögum. Kvæðið geymdist í munnmælum en var loks rit- að niður á íslandi og sýnir því fram á að það sé hluti af samnorrænum arfi frekar en íslenskum. Þessi leit að séríslenskum menningararfi hefur því litað ýmsar hug- myndir um uppruna bókmenntaverka og þessar hugmyndir eru ef til vill ekki dregnar í efa nógu oft eða með nógu sýnilegum hætti. Það er ekki aðeins sú viðleitni að slá eign á einstök bókmenntaverk sem veld- ur vandkvæðum í rannsóknum á menn- ingarsögu Islendinga heldur einnig sú tilhneiging að skoða hin sömu verk út frá séríslenskum forsendum, það sem Gunn- ar kallar „.aðferðafræðilegt einlyndi". Það er ekki nægjanlegt að ætla sér að sýna fram á að íslensk bókmenntasaga sé mót- uð af íslenskum áhrifum eingöngu. Það á ekki að vanmeta þá orsakakeðju sem fer af stað með upptöku erlendra hugmynda hjá íslenskum fræðimönnum. Við ættum að reyna að skilja hugmyndasöguna með því að líta á mögulegar orsakir og áhrifa- valda þess að sú menningarhefð sem hér hefur skapast leit dagsins ljós. 1 bókinni varpar Gunnar fram þeirri hugmynd að einhvers konar „þöggun“ eigi sér stað í íslenskum fræðum. Efni sem samræmist betur hugmyndum um sérstöðu íslenskrar menningar er því tek- ið til umfjöllunar í rannsóknum frekar en það sem skekkir þessa mynd. Þannig er ekki haft hátt um latínukveðskap þekktra íslenskra skálda og það að í Noregi hafi bókmenntastefnan verið sambærileg við það sem gerðist á íslandi á miðöld- um. Þetta gengur þvert á móti því sem okkur er kennt í grunnskólum lands- ins, að hér hafi þróast séríslensk sagna- og bókmenntahefð sem jafnvel aðrar Norðurlandaþjóðir standa í þakkarskuld við okkur fyrir. Þetta viðhorf er samt ekki í samræmi við víðari söguskoðun eins og Gunnar bendir okkur á. Það er því nauðsynlegt að taka til um- hugsunar tengsl menningararfs Islend- inga við aðrar þjóðir og hvaða hlutverki fyrrum herraþjóðir Islands og menn- ingarheimur latínunnar, sem óumdeil- anlega teygði anga sína til íslands, gegna í þessu tilliti. Því verður ekki neitað að Islendingar áttu í nánum samskiptum við herraþjóðir sínar og í nokkrar aldir var Kaupmannahöfn pólitísk sem og menn- ingarleg höfuðborg landans. Gunnar spyr því hvort við getum í raun fullyrt að íslenskar bókmenntir hafi verið „svo sjálfstæðar að hægt sé að horfa eingöngu til íslenskra aðstæðna þegar þær eru skoðaðar." Sem dæmi tekur Gunnar íslensk fornskáld sem ortu fýrir konunga og jarla í Noregi, og konungasögurnar sem Ijalla um norska konunga þar sem saga og umhverfi Noregs er bakgmnn- ur bókanna. íslendingasögurnar byrja yfirleitt í Noregi og fjalla um norskt fólk sem nemur Island. Það er því vert að líta
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.