Skírnir - 01.01.1969, Síða 92

86
PETER HALLBERG
SKÍRNIR
hafi í meðferð hans tekið á sig dulrænan blæ. Veruleikinn er orðinn
hulduheimur.
Skáldið hefur einnig fundið eðlilega snertipunkta við Voyage au
centre de la terre (1864) eftir Jules Verne. I raun og veru má slík
viðmiðun nánast heita óumflýj anleg, einkum þar sem Snæfellsjökull
er einnig miðdepill furðulegra tilrauna í sögu Halldórs. Hér og
hvar er vikið að leiðangri prófessors Ottós Lidenbrocks niður um
jökulgíginn, í fótspor íslenzka gullgerðarmannsins Arna Saknús-
semms. Eitt ákveðið atriði hefur Halldór raunar tekið beint frá Jules
Verne, eins og hann bendir sjálfur á. Þegar Umbi hittir séra Jón
Prímus í fyrsta sinn er hann að járna hest: „18da júní 1857 þegar
prófessor doktor Ottó Lidenbrock kom hér var sóknarpresturinn í
óðaönn að járna hest og svo er enn, að þessu sinni við annan mann.“
(74) Reyndar má sjá daufan ættarsvip með þessum tveimur prest-
um, þegar á allt er litið. Útlendingarnir í sögu Jules Vernes segjast
hafa hitt „á un forgeron, á un pécheur, á un chasseur, á un charpen-
tier, et pas du tout á un ministre du Seigneur“.3 Að minnsta kosti
geta járnsmiður og snikkari að breyttu breytanda einnig átt við séra
Jón Prímus — enda þótt hann sinni handverki af öðrum sökum en
beinni fj árhagslegri nauðsyn.
Sögupersónur á borð við Þórgunnu og Úrsúlu ensku ásamt tilvís-
un til furðuleiðangursins niður að jarðarmiðju gera sitt til að ljá
umhverfi og atvikum undir Jökli svip goðsagnar og þjóðsögu.
Reyndar er oftar en einu sinni vikið að Jóni Árnasyni og þjóðsög-
um hans (101, 252). Þegar allt kemur til alls hrærist lesandinn ekki
eins mikið í samtímanum og í þeim tíma sem Halldór sjálfur hefur
einu sinni kallað „epískan tíma, án íhlutunar tímans“.4
3
Persónuskrá sögunnar nær að sjálfsögðu yfir bæði þýðingarmikl-
ar og þýðingarminni persónur. Fáeinar þeirra virðast lifa sterku
sjálfstæðu lífi og túlka að verulegu leyti skoðanir höfundarins á
mannlegu lífi. Aðrar virðast séðar meira að utan og vera í minni
tengslum við grundvallarhugsun bókarinnar.
Til síðari flokksins verður að telja íslenzka verkfræðinginn og
uppfinningamanninn Godman Sýngmann, alías Guðmund (Munda)
Sigmundsson, þrátt fyrir áberandi persónuleika hans. Þessi alþjóð-