Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1979, Blaðsíða 93

Andvari - 01.01.1979, Blaðsíða 93
andvari MEÐ WAGNER í BAYREUTH 91 hennar er valdafíknin, hin kærleiksvana eigingirni, gullæðið, en af víxláhrifum beggja skauta mótast framvinda sögunnar, mótspil manna og guða, sjálfstæðis og örlaga, einstaklings og heildar. Hringurinn er ímynd máttarins, sem allt bindur og umlykur, sem breytir auðn í veröld; hann er tákn hins hverfanda hvels í tímans rás og hins eilífa endurhvarfs alls til upphafs síns. Gullhringurinn, sem valdræn- inginn Alberich smíðar úr ósnortnu gulli fljótsins eftir að hafa hafnað og formælt kærleikanum, er tákn veraldarvaldsins, girndarinnar, - hann er bölvaldurinn, sem spillir og tortímir þeim, sem eignast hann. Fyrst þegar Briinhilde (þ. e. Brynhildur) hefir gengið undir skírslu þjáningarinnar, fylgir hetjunni Siegfried (þ. e. Sigurði) hinum goðumborna, „frjálsa" og saklausa manni á bálið og varpar hringnum aftur í fljótið, leysist veröldin undan bölvun valdsins. Vatn og eldur umlykja heimsmynd goðsögunnar. Veröldin rís af öldum Rínar, en ferst í ragnarökkri eldsins. En af öskunni rís hin nýja, æðri veröld. Ragnarökk- ur „Hringsins" eru heimsslitin í huga Wotans, - Óðins, alföðurins, sem vill sín eigin endalok. Að baki hans og alls, sem gerist á sviðinu, er tónskáldið. Tón- skáldið veit allt fyrir og opinberar okkur það með tónlistinni, sem, eins og hann sagði, er frumvaki verksins. Tónlist Wagners er ein óslitin tónarás, síhvikult hreyfiafl þess, er fram fer í sjónarspili sviðsins. Hver persóna, guð, vættur, vera, - hvert náttúrufyrirbrigði, hver kennd og hugsun samsvarar ákveðnum tónamynd- um, táknstefum eða kennistefum, - „Ieítmotiv"-um, sem tónlistin tjáir okkur, og verða þeir er sjá og heyra að kunna skil á þeim til þess að geta notið leiksins til fulls. En sá sem skilur, veit sem völvan allt, sem var og er og verður, - sér hið óorðna fyrir og hið orðna í því, sem í upphafi var. Þríhljómurinn, sem verkið hefst á, er um leið upphaf tónlistar, eða sá mystiski hljómur, sem skáldið E. T. A. Hoffmann sagði að „allir aðrir hljómar væru aðeins glitur af eða stjörnur, er spynnu um oss geislaham og byrgju oss í þeim hjúpi, þar til sál vor fljúgi til sólar." Þykir mér líklegt, að Wagner hafi haft þessa lýsingu skáldsins í huga, þegar hann valdi sér Es-dúr þríhljóminn að upphafstónum, enda vel kunnugur kenningum og skáld- skap Hoffmanns. „Hljóðfærin" - segir Wagner - „tákna frumöfl sköpunarmáttar- ins og náttúrunnar. Það, sem þau tjá" - segir hann - „er raunar ósegjanlegt og verður ekki skilgreint, af því að þau gefa frumkenndina sjálfa til kynna, er brýzt fram úr djúpi upphafsins, þess er var, jafnvel áður en maðurinn varð til og gat skynjað hana. Mannsröddin er annars eðlis. Hún tjáir innstu kenndir hjartans, sem allar eiga eitthvert takmark. Hún er þessvegna túlkandi í eðli sínu, hún er sérstæð og ákveðin. Það, sem gera þarf, er að fella þessa tvo miðla hvorn að öðrum °g saman í eina heild, tefla tilfinningum hjartans, sem söngröddin tjáir, gegn blindri frumkenndinni, takmarkalausri og óstöðvandi, sem hljóðfærin lúta, en það lægir ofsa hennar og býr þverstreymi beggja beinan farveg. En hjartað víkkar °g vex um leið og það fyllist frumkenndinni og getur þá, með guðlegum andvara, greint hið æðsta, sem áður var því hulið og meinað að skynja nema í óljósri mynd." Frumkenndin, sem Wagner talar um, þ. e. lífshvötin sjálf, hinn síkviki, blindi vilji náttúrunnar í okkur, hið innsta og dýpsta eðli mannsins, sem siðferðisvitund- ín agar og bindur, en tónlistin leysir og göfgar. Tónlistin er táknmál þeirrar vitundar, sem við vitum ekki af, œðri sem lægri. „Orð og tónar," - segir
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.