Tímarit Máls og menningar - 01.06.1996, Blaðsíða 105

málflutningur hans á þann veg að sé staðreyndum í skáldskap ekki
treystandi, þá verði brögð á borð við háð og fantasíu miklu vandmeðfarnari.
Ef þú veist ekki hvað er satt eða á að teljast satt, þá minnkar gildi hins ósanna
eða þess sem á að teljast ósatt. Mér sýnist þetta traust röksemdafærsla, en
mér þætti þó gaman að vita hve mörg tilfelli bókmenntalegra mistaka hún
á við um í raun og veru. Svo gleraugu Piggys séu tekin sem dæmi, þá myndi
ég ætla að (a) mjög fáir aðrir en sjóntækjafræðingar, gleraugnasalar og
enskuprófessorar með gleraugu tækju eftir þessu, og (b) að þegar þeir tækju
effir þessu myndu þeir bara sprengja villuna — eins og þeir væru að kveikja
í lítilli sprengju undir eftirliti. Og það sem meira er, þessi sprenging (sem á
sér stað á fjarlægri strönd án annarra vitna en hunds) kveikir ekki að neinu
leyti í öðrum hlutum skáldsögunnar.
Mistök eins og þau sem Golding hefur hér gert eru „ytri mistök“ —
misræmi milli þess sem bókin segir að sé staðreynd og hins sem við vitum
að er í raun og veru; oft sýna slíkar villur aðeins skort á sérstakri tæknilegri
þekkingu af hálfu höfundarins. Slíkt má afsaka. En hvað þá um „innri
mistök“ þar sem höfundurinn heldur fram tveimur fullyrðingum sem stang-
ast á í einu og sama verki? Augu Emmu eru brún, augu Emmu eru blá. Því
miður, þetta verður bara að skrifast á hæfileikaskort, kæruleysisleg vinnu-
brögð. Um daginn las ég frumraun skáldsagnahöfundar sem mikið var lofuð,
þar sem sögumaðurinn — sem er bæði óreyndur kynferðislega og unnandi
ff anskra bókmennta—hlýðir sjálfum sér á spaugilegan hátt yfir hvernig best
sé að kyssa stúlku án þess að vera stjakað burtu: „Með hægum og næmum,
ómótstæðilegum styrk draga hana smám saman til þín meðan þú starir inn
í augu hennar eins og þú hefðir rétt í þessu verið að fá eintak af fyrstu,
bönnuðu útgáfunni af Madame Bovary.“
Mér fannst þetta snyrtilega sagt, og reyndar frekar sniðugt. Eini gallinn er
sá að það var aldrei til nein „fyrsta, bannaða útgáfan af Madame Bovary'.
Eins og ég hélt að væri tiltölulega almennt vitað, þá kom sagan fyrst út í
hlutum í Revue de Paris; svo kom málshöfðunin fýrir klám; og fyrst eftir
sýknudóminn var verkið gefið út í bókarformi. Mig grunar að þessi ungi
höfundur (ósanngjarnt væri að gefa upp nafn hans) hafi verið að hugsa um
„fyrstu, bönnuðu útgáfuna“ á Les Fleurs du mal. Hann getur ábyggilega kippt
þessu f lag fyrir aðra útgáfu sögunnar; ef einhver verður.
Brún augu, blá augu. Skiptir það máli? Ekki hvort það skipti máli hvort
höfundurinn sé í mótsögn við sjálfan sig, heldur skiptir máli hvaða litur var
á augunum yfirleitt? Ég hef samúð með sagnaskáldum þegar þau þurfa að
tilgreina augnlit kvenna: það er um svo fátt að velja, og alltaf þegar valinn er
litur fylgja þar einhverjar bjánalegar aukamerkingar. Augu hennar eru blá:
sakleysi og heiðarleiki. Augun er svört: ástríða og dýpt. Augu hennar eru
TMM 1996:2
103