Tímarit Máls og menningar - 01.06.1996, Blaðsíða 125

Þetta er í rauninni mjög tvírætt ljós, því
að í Ijósaskiptunum geta allar útlínur
(allar ,,myndir“) orðið ákaflega skýrar
þótt dragi úr birtu. Þannig geta einnig
hinar annarlegu persónur Thors birt
okkur skarpar línur mannlífsins. Á hinn
bóginn eiga útlínur það til að renna
saman eða afmyndast er rökkrið sækir á,
og það er svo með þessar persónur, rétt
eins og elskendurna eða parið í verkinu
og raunar ótal persónur í öðrum verk-
um Thors, að mörkin milli þeirra eru oft
óljós. Ýmis tengsl virðast vera milli pí-
anóleikarans, heyrnleysingjans og
blinda mannsins — raunar kemur í ljós
að annar „blindu“ mannanna sem gekk
með þeim blindfulla var eftir allt saman
heyrnarlaus en ekki blindur (130-131).
,jvlér fannst þú segja að þeir væru báðir
blindir, áður, þegar ...“
Nei var það? Ætli það hafi verið.
Gátu þeir ekki náð saman?
Jú helzt í gegnum þennan sem var
ósjálfbjarga. Að hafa vit fyrir honum.
(131)
Þarna er sem lesandi hafi stokkið inn í
textann og spyrji sögumann hverju þessi
ólíkindi sæti. Þetta þekkja lesendur úr
fyrri verkum Thors. Tvær manneskjur,
yfirleitt karl og kona, ræða saman um
texta sem þau eru að íhuga og sem virð-
ist jafnvel vera í smíðum enn og vera
raunar textinn sem þau eru sjálf persón-
ur í. Þannig er verðandi textans beinlínis
virkjuð innan hans sjálfs — textinn er líf
persónanna samtímis því sem hann
verður þáttur í lífi jafht höfúndarins og
lesandans. Þar með eru ýmsir þræðir
milli persóna enn óhnýttir, meðal ann-
ars þræðir sem liggja til þeirra tveggja
sem virðast mjög nákomin undir lokin
þegar hún biður um meira að lesa og
spyr: „Er þetta um okkur?“ (133). Ekki
er víst að það séu þau sem við höfum séð
á fýrri ástarfundum verksins, misjafn-
lega ástríkum, en þó hljótum við að taka
mið af þeim fundum er við reynum að
átta okkur á sambandi þeirra. Þannig
vinnur texti Thors og myndskynjun —
ein mynd kallar á aðra, ein persóna á
aðra, til útlistunar og ffamhalds, og því
eðlilegt að eitt af lykilorðum hans sé
einsog. „Þannig að tærnar komu fyrst
einsog . . . einsog hvað? Og hann greip
sjálfan sig í hátíðlegri firru og sagði
einsog hann ætti við eitthvað annað:
einsog tvær viðskila spírur á turnum
þeirrar Atlantis sem í sæ sökk, og rís
senn að nýju, með sínum dauðu.“ (67).
IV
Þetta „einsog“ er veigamikil uppspretta
hinna snöggfærðu sýna í textum Thors,
mynda og sýna sem valda því að verk
hans mætti oft kenna við leiðslubók-
menntir, þar sem tónlist textans leikur
undir tilflutning okkar, hliðranir og
stökk eða svif milli mynda. „Einsog" á
ekki síst við um það þegar tjáning er flutt
milli skynsviða, tónlist er notuð til að
bregðast við mynd eða sýn, eða þá orð
til að lýsa áhrifum tónlistar. Slík til-
færsla, samanburður, eða „þýðing“ leið-
ir til þess að „einsog" er hjá Thor ekki
ígildi samasemmerkis, heldur vísun á
eitthvað annað, aðra tjáningu, viðbrögð,
framhald, samræðu.
Þetta má hafa í huga þegar velt er
vöngum yfir undirtitli bókarinnar, sem
er Myndir á sýningu. Hann hlýtur að
skoðast sem vísun til þeirrar syrpu af
píanóverkum sem rússneska tónskáldið
M.P. Mússorgskíj (1839-81) nefndi
Myndir á sýningu (1874), en kveikjan að
því verki var sýning á myndverkum eft ir
Victor Hartmann. Ef líta má svo á að
skáldtexti Thors sæki formgerð sína að
einhverju leyti til verks Mússorgskíjs,
þótt hún sé útfærð á sjálfstæðan hátt, er
til orðin flétta sem staðfestir innbyrðis
TMM 1996:2
123