Tímarit Máls og menningar - 01.06.1996, Blaðsíða 27

Gyrðir Elíasson
Blindi ritsnillingurinn
Rússneska skáldið Vladimir Korolenko skrifaði á sínum tíma bók sem þýdd
var á íslensku undir heitinu Blindi tónsnillingurinn. Með hliðsjón af því er
valinn titill á þessar línur um rithöfundinn Skúla Guðjónsson frá Ljótunn-
arstöðum í Hrútafirði: hann skrifaði bækur sínar eftir að hann var orðinn
blindur, og ég held að það sé tæplega ofmælt að hann hafi verið rzísnillingur,
þó fáir kunni að þekkja verk hans nú.
Hann var fæddur 30. janúar 1903 á Ljótunnarstöðum, og þar var hann
lengst af síðan, stundaði búskap, jafnvel effir að blindan sló hann, og skrifaði
— greinar um allt milli himins og jarðar og minningar af lífsleið sinni, sem
eftilvill var fábrotin á ytra borði, en því fjölþættari hið innra.
Hrútafjörður er líklega nokkuð undarlega settur í hugum margra nú til
dags; þar er sá alræmdi Staðarskáli, og menn fara þarna í gegn í fljótheitum,
sjá ekki margt svona í sjónhending, og einhver hefði kannski sagt heldur
tómlátlega að varla byðist hentugri staður til að verða blindur á. En hvað
sem allri kaldhæðni líður býr Hrútafjörður yfir sinni sérstæðu fegurð, sem
lætur ekki mikið yfir sér, er ekki hönnuð fýrir póstkort, en vinnur á. Þetta
fann Þórbergur þegar hann var að eltast við Elskuna sína á þessum slóðum
forðum daga, þó hann væri að vísu fyrst og fremst á höttunum effir „nátt-
úrufegurð“ af öðrum toga —. En af því hér er til umræðu sýn og blinda, er
óhætt að segja að glöggt sé gests augað; einhvern tíma var mér sagt frá
dönskum hjónum sem heimsóttu hingað íslenskan vin sinn, hann fór með
þau um allt land, offast nær í blíðskaparveðri og landið í sínu fínasta
sumarpússi. En dönsku hjónin létu sér fátt um finnast — þar til þau komu
í Hrútafjörð. Þá lyftist á þeim brúnin, og þegar þau svo sendu þessum vini
sínum jólakort, stóð „den dejlige Hrutefjord“ upp úr íslandsdvölinni. Skúli
var samgróinn sínum átthögum, og kannski hugsaði hann ekki svo mikið
um að þeir væru dásamlegir, en þarna var hann upprunninn, þarna var hans
staður. Hann var lifandi dæmi um tryggð sem nú þykir úrelt.
Þessi heldur efnalitli bóndi, sem varði megninu af því fé sem hann hafði
aflögu til bókakaupa meðan honum gaf sýn, en varð svo að láta sér nægja að
strjúka bókakili eftir miðjan aldur og hlusta á útvarp í eilífu rökkri norður
TMM 1996:2
25