Tímarit Máls og menningar - 01.06.1996, Blaðsíða 123

að jafnvel róttæk bókmenntaleg fram-
setning á borgartilveru nútímans (til
dæmis í verkum framúrstefnuhöfunda)
rofnar seint ffá myndmáli sem ekki að-
eins sprettur af formum og öflum nátt-
úrunnar (landslagi, veðri . . .), heldur
byggir á gróðri og dýrum, náttúruþátt-
um sem off virðast eingöngu vera
skraut- og gælufyrirbæri innan borgar-
marka. 1 verkum Thors er aragrúi dæma
um sviptingasama náttúrusýn á borgar-
tilveruna. Stöldrum fyrst við þar sem
regnið breytir borgarmyndinni:
Það var einsog regnið hefði sökkt himn-
inum neðar. Fært hann til að verða að
svörtu lofti sem hékk rétt fyrir ofan borg-
ina, og af þessu þaklofti streymdi vatnið
niður þó ekki væri nema til að sussa á
hark borgarinnar, og sefa asann, hasta á
skvaldrið, fyrirbjóða hróp og sköll.
Blautar göturnar létu ekki ljósin sökkva,
heldur báru þau uppi og breyttu í spegli
sínum. Bílarnir jusu snarlegayfir forgyll-
ingar. Þá glenntu ljósin aftur gullið blik
sitt á steinlögninni. (Tvílýsi, 117)
Af götunni, sem hér hefur öU farið á flot,
ber okkur inn á krána sem er eitt helsta
sögusvið bókarinnar. Þar er raunar
minnst á fiska í búri, „og grönn pípa
vakti bólur í þeirra sjó“, en enn bíður þó
hafið eftir fullgildri framsetningu. Fyrst
er lesandi leiddur til borðs þar sem sitja
„hann“ og „hún“, nafnlaus að hætti
Thors, en kannski Dafnis og Klói nútím-
ans. Hún les í lófa hans og lítur síðan „á
hann einsog hún væri allt í einu orðin
önnur kona, og sæi í gegnum hann langt
út á sjóinn; þar teygir hin lágförula sól
effir lygnum sævarfletinum langa
geislarönd sem aldan kyrrleikna gerir að
þúsundmiUjón punktum að skipast í
röð.“ (119). Með þessari snöggfærðu
sýn hefur okkur verið svipt út á haf, en
meginstef þessa fjölstefja verks („fjöl-
stefjun" er orð sem Thor notar sjálfur, s.
123) er önnur sjávarsýn: drukknuðum
manni er lyft úr sæ við höfnina; tærnar
eru fyrstar til að rjúfa yfirborðið og þær
vekja ókennd með þeim er til sér; þær
verða að ffamandi formi sem rýfur yfir-
borð textans hvað eftir annað; þarna
hefst raunar sagan og þarna lýkur henni.
Það er sem þetta andartak liggi textan-
um til grundvaUar, eða sé öUu heldur
brotalína sem liggi um hann þveran —
einskonar ragnarök.
Þriðja svið þessarar bókar, auk hafsins
og borgarinnar (þar sem fólk er ýmist á
kránni eða í híbýlum sínum, off inn-
rammað af gluggum sem sérlega er vikið
að), er skógurinn, hraunið, árbakkinn —
náttúruríkið sem í fýrirrúmi er í áður-
nefndum hjarðljóðaþáttum, og hér
komum við aftur að þeim hljómbotni
sem Thor sækir sér í grísku söguna. Það
er sem kaUa þurfi þetta svið tU vitnis um
nútímalíf sem ætla mætti að horfið hefði
í svelg borgarinnar. Karlmaðurinn sem
fer um skóginn í þessum þáttum, ýmist
einn eða með konu, gengur þar til móts
við sjálfan sig. Þarna vakna sjón hans og
heyrn tU endurnýjaðs lífs og vanabund-
ið andlit fellur af honum: „Þá þótti
honum andlitið af sér numið; hann
reyndi að hugsa andlit á sig.“ Skyndilega
fær einvera nýjar víddir: „Það var svo
erfitt að vera einn. Hann hugsaði afþví
offorsi að það varsem brysti einhvers stað-
ar í stoðum. Hann heyrði urga í berginu,
surg í göngum, þungar drunur vakna
djúpt inni í berginu.“ (57). Og náttúran
er minnisvaki: „Þá sat hann í ilmbaði á
bakkanum, ísmárabeði, þrösturinn hœtt-
ur að syngja. Hann lagðist út af og ók
gömlum herbergjum á ískrandi hjólum
inn á sviðið sem opnaðistþegar hann lok-
aði augunum, gámum þar sem gamlir
atburðirlágu ívanhirðu [...]“ (72). Sýn-
ir og tónar náttúrunnar mega skiljast
sem baksvið og undirspil þeirrar
„myndasýningar“ og þeirrar „tónlistar-
svítu“ sem verkið er að öðru leyti. Einnig
TMM 1996:2
121