Tímarit Máls og menningar - 01.06.1996, Blaðsíða 103

Þú gætir haldið að þetta sé ómakleg hefnd á látinni dömu og gagnrýnanda,
hefnd fyrir að hún benti einfaldlega á að Flaubert hafði ekki mjög glögga
hugmynd um litinn á augum Emmu Bovary. En ég er ekki sammála reglunni
de mortuis nil nisi bonum[gott einn um hina látnu] (ég tala sem læknir, þegar
allt kemur til alls); og það getur verið svo óskaplega ergilegt þegar gagnrýn-
andi bendir á eitthvað af þessu tagi. Ég var ekki gramur út í dr. Starkie, ekki
í fyrstu — hún var nú bara að vinna vinnuna sína, eins og sagt er — heldur
út í Flaubert. Gat þá þessi nákvæmi snillingur ekki einu sinni látið augun í
frægustu söguhetju sinni hafa einn ákveðinn augnlit? Haha. En þar sem
maður væri ófær um að vera reiður út í hann lengi í einu, myndi maður
beina reiðinni að gagnrýnandanum.
Ég verð að játa að í öll þau skipti sem ég hafði lesið Frú Bovary hafði ég
aldrei tekið eftir litadýrð augnanna í söguhetjunni. Hefði ég átt að gera það?
Hefðir þú gert það? Var ég kannski of upptekinn við að taka eftir einhverju
sem fór framhjá dr. Starkie (þó að ég átti mig nú ekki á því í augnablikinu
hvað það gæti verið)? Orðum þetta öðru vísi: Er fullkominn lesandi einhvers
staðar til, er til algildur lesandi? Felur lestur dr. Starkie á Madame Bovary í
sér öll viðbrögð mín þegar ég les bókina og svo heilmikið í viðbót, þannig
að minn lestur sé á vissan hátt til einskis? Nei, vonandi ekki. Minn lestur gæti
verið marklaus frá sjónarmiði sögu bókmenntagagnrýninnar, en hann er
ekki marklaus ef spurt er um ánægju. Ég get ekki sannað að leikmenn njóti
bóka betur en atvinnugagnrýnendur, en ég get sagt þér eitt sem við höfum
framyfir þá. Við getum gleymt. Dr. Starkie og hennar líkar eiga við bölvun
minnisins að stríða, bækurnar sem þeir kenna og skrifa um geta aldrei
dofnað úr minni þeirra. Þær verða að fjölskyldumeðlimum. Kannski er það
einmitt þess vegna sem sumir gagnrýnendur koma sér upp einhverjum
yfirlætistóni gagnvart viðfangsefninu. Þeir láta eins og Flaubert, Milton eða
Wordsworth séu einhver leiðinleg, gömul frænka í ruggustól sem angar af
gömlu púðri, hefur aðeins áhuga á því liðna og hefur ekki sagt neitt nýtt í
mörg ár. Auðvitað er þetta hennar hús og allir búa þar ókeypis; en þó svo sé,
þetta er svo ..., já, þú veist... tíminn.
Hinn almenni og ástríðufulli lesandi getur aft ur á móti leyft sér að gleyma;
hann getur farið burtu, verið ótrúr með öðrum höfundum, komið aftur og
fengið aðgang að nýju. í sambandinu kemur aldrei upp neinn heimilishvers-
dagsleiki; það getur verið slitrótt, en þegar það er, þá er það líka sterkt. Ekkert
myndast af þeirri illgirni sem skapast þegar fólk lifir í sama fjósinu. Aldrei
stend ég sjálfan mig að því að minna Flaubert þreytulega á að hengja upp
baðmottuna eða nota klósettburstann. Sem er einmitt það sem dr. Starkie
getur ekki stillt sig um að gera. Heyrðu mig, rithöfundar eru ekki fullkomnir,
TMM 1996:2
101