Tímarit Máls og menningar - 01.06.1996, Blaðsíða 116

sér að þau verk sem verður að telja miður heppnuð þola ekki slíka rýni. Þau
vekja enga umræðu og enga umhugsun, jafnvel þó að höfundurinn hafi ætlað
sér að vekja lesendur með verki sínu og falið alls kyns hugmyndavaka hingað
og þangað í textanum. Viljinn er því miður ekki það eina sem þarf til að skapa
vel heppnað skáldverk, hvað þá að menn sjái sjálfír hvað þeir ætluðu að segja
ef það er öðrum lesendum algjörlega hulið. Þannig er verkefhi rýnisins að
halda uppi gáfulegum samræðum í skrifum sínum og sýna lesendum sínum
fram á að hann hafi skilið eitthvað í því verki sem hann er að fjalla um. Það
er óviðunandi að lofa bara verk eða lasta ef skilninginn og skynsamleg
viðbrögð við erindi þess skortir. Það er líka óviðunandi að segja bara að sér
leiðist óskaplega yfir einhverju verki og láta það duga sem marktæka um-
fjöllun um bók.
„Mér finnsf1 er óáhugavert
Til þess að taka ákveðið dæmi finnst mér rétt að nefha einhvern jafnheimsku-
legasta dóm sem hefur birst í íslensku blaði undanfarin ár til að varpa ljósi
á þessa síðastnefndu aðferð við bókmenntarýni; „mér leiðist rýni“ sem má
nefna svo. Aðalleikhúsfræðingur og krítíker á stærsta og víðlesnasta blaði
landsins, Súsanna Svavarsdóttir, tók sér fyrir hendur árið 1992 að lesa og
skrifa um þýðingu Steinunnar Sigurðardóttur á Svarta prinsinum eftir einn
helsta núlifandi höfund Englendinga, Irisi Murdoch, en Murdoch er löngu
þekkt fyrir heimspekilegar skáldsögur sem mörgum þykir að eigi brýnt
erindi við nútímann. Út úr þessum lestri kom stutt grein í Morgunblaðinu
undir yfirskriftinni: „Ófyndinn farsi.“ Þar kvartar gagnrýnandinn sárlega og
talar um: „endalausar vangaveltur um hvað er ást og svo koma líf og dauði
og tengsl þeirra við skáldskapinn og listina. Sagan er ægilega heimspekileg,
eitt vitsmunaflæði og skilgreiningaþrugl inni í mjög hægfara atburðarás...“
Síðar er hnykkt á hinni hægu atburðarás: „En, eins og ég segi, þá er atburða-
rásin ákaflega hæg, atriðin sem fela í sér samskipti persónanna langdregin,
vangavelturnar um bókmenntir, listina, ástina og svo framvegis langar og
margorðar og mér finnst þetta einhver jafnleiðinlegasta bók sem ég hef
lesið.“ Að vísu verður umkvörtunin um hæga atburðarás nokkuð undarleg
í ljósi þess að skömmu síðar er lýst líkindum hinna flóknu samskipta persóna
bókarinnar við farsa eftir Dario Fo þar sem „alltaf [er] eitthvað að koma
uppá“. I lokaorðum sínum afhjúpar svo krítikerinn algjöra erindisleysu sína
við bókmenntaverk með því að skrifa: „Yfir þrjú hundruð síður með smáu
letri er miklu meira en nóg af því góða. Ég las einhvers staðar að Svarti
prinsinn þætti besta bók Iris Murdoch. Mér er spurn: hvernig er þá restin?
114
TMM 1996:2