Hugur - 01.06.2010, Page 54

Hugur - 01.06.2010, Page 54
52 Vilhjálmur Arnason við hugmyndum Kants og hafa þær til marks um þá hlið Upplýsingarinnar sem nauðsynlegt sé að hafna til að hinn sanni gagnrýnisandi hennar nái að blómstra. En sé það hugsun Foucault að fólk þurfi að brjótast út fyrir viðtekin mörk í því skyni að skapa aukið rými fýrir einstaklingsfrelsið þá er vandséð hvernig hann getur með góðu móti hafnað viðleitninni til að móta algildar siðareglur á borð við mannréttindi sem hafa einmitt það hlutverk að vernda sh'k rými. Foucault virðist líta svo á að algildishugmyndin feli í sér eitthvert gefið og kúgandi altækt innihald að hætti miðaldakristni. Sé hugmyndin um algilt siðferði skilin í ljósi hfstíls eða sjálfssköpunartækni, eins og Foucault talar um, fær hún á sig alræðisbrag þar sem einstaklingar yrðu að lúta tilteknum fyrirmælum um hfsmáta.38 En ef við skilj- um hana sem aðferð til þess að verja grundvallarhagsmuni allra borgara jafnt og veita geðþóttamarkmiðum viðnám, þá birtist alhæfingarhugmyndin sem forsenda skynsamlegs sjálfræðis og sanngirni. 5 Það er afar tvíbent þegar Foucault leitar til Forngrikkja eftir viðmiðum fagurfræði tilvistarinnar og umhyggju sjálfsins. Aðalatriðið í fagurfræði tilvistarinnar til forna samkvæmt lýsingu Foucault var að leita ekki viðmiða í fýrirmælum um breytni heldur í sannleikanum um veruleikann og þeim lögmálum h'fshstarinnar sem tóku mið af honum.39 Samkvæmt kenningu Platons laut sú hfernislist jafn- afdráttarlausum reglum og til að mynda læknislist. Höfúðatriði í nútímalegri fag- urfræði tilvistarinnar samkvæmt lýsingu Foucault er aftur á móti að brjótast út fýrir þær takmarkanir sem á menn eru lagðar af félagslegum siðaboðum er hefta frjálsa sjálfssköpun. Sú viðleitni er öðru fremur tilvistarlegt verkefni þar sem ein- staldingar hefja sig yfir umhverfi sitt eða bjóða því birginn án nokkurrar vísunar í siðferðileg viðmið. Einn túlkandi Foucault orðar þetta vel: „Hið fagurfræðilega sjálfsframlag sem slíkt, burtséð frá siðferðilegu inntaki þess, virðist mynda eina grundvöllinn að siðferði sjálfsins."40 Þetta er skiljanlegt að þeirri forsendu gefinni að öll siðferðileg viðmið séu einber félagsleg siðaboð og að skynsamleg rökræða um þau geri ekki annað en að leiða til meiri auðsveipni. Vandi Foucault virðist meðal annars liggja í því að hann greinir ekki nægilega vel á milli spurninganna „Með hvaða hætti skyldi maður takast á við verkefnið?" og „Hver er tilgangur minn með viðleitninni, hvers konar lífi vil ég lifa?“41 Það er vissulega mikilvægt að gera líf sitt að „viðfangsefni flókinnar og erfiðrar sköp- unar“ og í því efni má læra mikið af Grikkjum til forna. En tilgangur þeirra var ekki fagurfræðilegur í þeim skilningi sem Foucault lýsir - að ekki sé sagt spjátr- ungslegur - eins og lífsmáti „dandýsins" (sem Foucault kallar svo eftir Baudelaire) 38 í þessu samhengi er athyglisvert að öndvcrt við Kant tekur útfærsla Sartres á alhæfingarhugmynd- inni einmitt á sig þcssa mynd eins og þetta dæmi sýnir: „ef ég vil kvænast og eignast börn [...] þá skuldbind ég þar með ekki aðeins sjáifan mig, heldur mannkynið allt til einkvænis" (Sartre, Tilvistarstefnan er mannhyggja, bis. 8o). 39 Foucault: The Use of Pleasure, bls. 89. 40 Lois McNay: Foucault. A CriticalIntroduction (Cambridge: Polity Press 1994), bls. 160. 41 O’Leary: Foucault and the Art of Ethics, bls. 85.
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200
Page 201
Page 202
Page 203
Page 204
Page 205
Page 206
Page 207
Page 208
Page 209
Page 210
Page 211
Page 212
Page 213
Page 214
Page 215
Page 216
Page 217
Page 218
Page 219
Page 220
Page 221
Page 222
Page 223
Page 224
Page 225
Page 226

x

Hugur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.