Hugur - 01.06.2010, Page 101

Hugur - 01.06.2010, Page 101
Verufrœði listaverksins 99 mismunandi tækifæri. Öllu þessu hlýtur tónskáld að gera sér grein fyrir, þótt mis- jafnt sé hversu nákvæmlega tónskáld tilgreinir hvernig flytja á verk nákvæmlega. Alltaf hlýtur þó grunnformgerðin, þ.e. sjálfir tónarnir og takturinn, að liggja til grundvaflar: ef þetta breytist verulega er ekki hægt að segja að nákvæmlega þetta tónverk sé flutt. En tónskáldið gerir sér grein fyrir því að sérhver flutningur felur í sér að flytjandinn leggur eitthvað af sál sinni í verkið, hann skapar eitthvað á sinn hátt. Tónskáld skrifa oft sjálf mismunandi útsetningar á því sem taflð er sama verk. Þannig útsetti Brahms valsa sína bæði fjórhent og tvíhent, píanókvartett sinn fyrir tvö píanó, og Mozart skrifaði fiðlusónötu fyrir byrjendur sem hann gaf líka út (með smábreytingum þó) sem píanósónötu. Flutningur tónverks felst sem sagt í því að klæða þá formgerð sem tónskáld- ið skapaði „holdi og blóði“, þ.e. miðla henni með raunverulegum tónum sem áheyrandinn getur heyrt, en þetta er atburður sem á sér stað í tíma og rúmi. Það eru tónar, hljóð, sem heyrist, en það sem miðlað er er að sjálfsögðu tjáning tón- skáldsins í framangreindum skilningi, markmið flutningsins er að flytjandinn og áheyrandinn endurlifi á eins lifandi hátt og unnt er þá reynslu sem tónskáldið varð fyrir er hann samdi verkið. Þessari reynslu er tónskáldið að reyna að miðla með formgerðinni sem verkið er. En jafnvel algerlega „dauður“ flutningur getur samt miðlað formgerðinni, t.d. eru til tölvuforrit sem lesa inn nótur og spila þær sjálfvirkt á tölvunni, þannig að tölvan „flytur“ tónverkið. Slíkur flutningur miðlar grundvallarformgerðinni, en að sjálfsögðu vantar alla „tilfinningu" í túlkunina, þannig að eitthvað af tjáningu verksins glatast, nema áheyrandinn sé þeim mun virkari er hann hlustar á flutning tölvunnar á verkinu. Hér komum við að öðru atriði varðandi flutning tónverks: það er ekki aðeins flytjandinn sem endurskapar formgerð tónskáldsins, heldur h'ka áheyrandinn. Aheyrandinn verður að „skilja" verkið, endurskapa upplifun tónskáldsins. Þannig mætti h'ta á bæði flutning verks og það að hlýða á það sem listræna sköpun, sem sköpun eins konar „tónverks". Tónskáldið skapar grunnformgerðina, grundvöll tónverksins, sem krefst venjulega mestrar listrænnar áreynslu, en sérhver flutn- ingur tónverks krefst líka hstrænnar sköpunar, þótt hún sé ekki á sama stigi, og sama máh gegnir venjulega um túlkun flutningsins. Hið sama á við um myndlist og bókmenntir. Sá sem virðir fyrir sér málverk °g nýtur þess sem listsköpunar verður sjálfur að endurskapa einhverja reynslu, verður að beita ímyndunaraflinu og láta hugann reika um sömu lendur og lista- maðurinn, a.m.k. að einhverju leyti. Ef ég virði fyrir mér málverk Van Goghs af sólblómaökrum í Provence sé ég blómin fyrir mér sveiflast í bylgjum í vorgolu Suður-Frakklands, ég skynja eitthvað óvenjulegt og merkilegt sem listamaðurinn et að miðla. Bókmenntaverk gefa ekki alltaf jafnmikinn sveigjanleika í flutningi og tónhst, þar sem inntak textans sem rithöfundur eða skáld hefur samið er fast. Vissulega er hægt að lesa kvæði eða ljóð með mismiklum tilþrifum, gefa í skyn geðshræringar °g hughrif með blæbrigðum í framsögn, en textinn bindur merkingu og boðskap höfundarins í meira mæli en nótur tónverks. Þetta er e.t.v. vegna þess að formgerð
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200
Page 201
Page 202
Page 203
Page 204
Page 205
Page 206
Page 207
Page 208
Page 209
Page 210
Page 211
Page 212
Page 213
Page 214
Page 215
Page 216
Page 217
Page 218
Page 219
Page 220
Page 221
Page 222
Page 223
Page 224
Page 225
Page 226

x

Hugur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.