Tímarit Máls og menningar - 01.06.1996, Page 111

þótt sem slíkar rannsóknir sýndu einstökum verkum heldur litla virðingu
með því að þær leiddu alltaf til sömu niðurstöðu, óháð þeim bókmennta-
verkum sem hafa legið til grundvallar hverju sinni: stéttaáhugamenn hafa
fundið stéttakúgun í allri bókmenntasögunni, kvenréttindafólk hefur stað-
fest þá hugmynd sína að konur séu kúgaðar í öllum skáldritum — nema
kannski þeim sem nú eru glötuð en voru örugglega til í einhverri paradís
kvennamenningar rétt áður en við höfum nokkrar heimildir til að styðjast
við; og sálgreinar með bókmenntaáhuga hafa bent á að menn bæli mjög
sömu frumhvatir sínar í skáldverkum allra alda.
Enn nýrri og nokkru bókmenntalegri eru svo þær hugmyndir sem leggja
mesta áherslu á lesendur skáldverka í eins konar sjálfsupphafningu bók-
menntafræðinga sem benda réttilega á að í raun lifni bókmenntaverk ekki
fýrr en lesandi taki sér bók í hönd og lesi það — því að við erum orðin svo
firrt í sagna- og kvæðaskemmtun okkar að við hlustum ekki lengur á sagna-
og kvæðamenn sem glíma við það verkefni að halda hóp áheyrenda við efnið
heldur kemur orðlistin nú til okkar sem prentað mál. Það sé lesandinn sem
gefi verkinu merkingu með lestri sínum heima í stofu, og sá lestur mótist af
ytri aðstæðum hverju sinni, aldri, kyni, menntun, jafnvel skapi, veðri og
félagsskap, eins og menn þekkja úr leikhúsi þar sem getur skipt sköpum að
sitja með skemmtilegu fólki, og slík lestrarupplifun geti aldrei orðið eins hjá
tveimur lesendum eða nokkuð nærri því sem einhver höfundur á hinum
enda sköpunarferilsins ætlaðist til við allt aðrar aðstæður.
Þetta síðasttalda sjónarhorn hefur leitt menn útí vaxandi viðtökurann-
sóknir sem hafa meðal annars komið fram í því að markmið okkar með því
að rannsaka Snorra Eddu er ekki endilega að komast að því verki sem Snorri
Sturluson setti saman í öndverðu heldur viljum við draga fram hvernig
verkið Snorra Edda hefur verið lesið og túlkað í aldanna rás, og hvaða
hlutverki það hefur gegnt í menningu fólks, bæði hér heima og erlendis.
Áherslan á sköpunarstarf lesandans hefur ýtt höfundinum til hliðar, og um
leið gefið þeim sem fjalla um bókmenntir aukið sjálfstraust til að setja fram
sína persónulegu túlkun eða jafhvel skoðun allt í krafti þess að þeirra lestur
væri svo einstakur og jafnrétthár öllum öðrum að engin leið væri að malda
í móinn yfir vitleysunni.
Uppúr þessum ffæðilega jarðvegi hefúr sprottið sjálfsréttlæting þeirra sem
hafa farið mjög geyst að undanförnu í bókmenntaumræðu á fjölmiðlunum
og talið það nokkuð góða og lifandi blaðamennsku að salla niður það sem
ekki fellur að tilteknum staðalsmekk, veita bókmenntunum nauðsynlegt
aðhald, eins og það heitir. Sumir komast að vísu ekki lengra en Árni Blandon
á DV sem lenti oft í því fari að benda á óþarflega margar prent-, stafsetningar-
og málvillur miðað við blaðsíðufjölda, eða Súsanna Svavarsdóttir sem hefur
TMM 1996:2
109