Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2020, Page 154
HIN SKEMMTILEGA DÝRAFRÆÐI ÞÓRBERGS ÞÓRÐARSONAR
153
er hagur bæði dýranna og mannfólksins og Þórbergur veltir fyrir sér hvort
hún hafi bjargað lífi hans:
Kýrnar nutu líka hlýju frá fólkinu. Þetta var samhjálp í baráttunni
við vetrarkuldana. Þessir fjósbúar voru ein fjölskylda, sem bjó á
tveimur hæðum. Og ylurinn frá kúnum var svo náttúrlegur í lífi
fólksins, að maður hugsaði aldrei út í það, hvílík vörn þessar bless-
aðar skepnur voru gegn kuldasjúkdómum og illri líðan. Kannski
er það Huppu og Skjöldu að þakka, að ég drapst ekki úr draghóst-
anum. (58)
Lýsing Þórberg á kúnum á Hala – sem aðeins voru tvær – nær yfir ellefu
síður í Steinarnir tala. Hann lýsir báðum kúnum ítarlega og dregur fram
persónuleika hvorrar fyrir sig, enda voru þær ólíkar bæði í útliti og skapferli.
Huppa var stór og með falleg horn og stillt og virðuleg í útliti og
framkomu og gaf fólkinu mikla mjólk. Skjalda var kollótt, með
flóttalegt augnaráð og geðvonzkuleg í framan. Hún var líka minni
en Huppa og mjólkaði ekki eins mikið. Hún var biluð á geðs-
munum. Hún rauk stundum upp um miðjar nætur og fór að bölva
óskaplega og sparka klaufunum niður í básinn. Þá vöknuðu allir
í baðstofunni, og enginn gat sofnað aftur, fyrr en Skjalda hætti
þessum skelfilegu látum. Það var óútmálanlega hræðilegt að hlusta
á þetta í næturmyrkrinu. (57)
Rúm Þórbergs var beint fyrir ofan bás Skjöldu og þegar mestu lætin voru í
henni togaði hann „sængina upp fyrir höfuð og stóð á öndinni við að þylja
vers og bænir til að deyfa þessi djöfulslæti ofurlítið fyrir mér“ (57). Þór-
bergur játar að þótt kýrnar hafi reynst fjölskyldunni vel með mjólkurgjöfum
sínum og hitastreymi hafi þær verið „á ýmsar lundir erfiðar í sambúð“ (58) og
þá sérstaklega þegar þær voru úti við. Hann eignar þeim skapbresti, sem við
þekkjum frá mannfólki, á borð við geðvonsku, þrjósku og illkvittna stríðni:
Þær veltu um drýli og sátum á túnum og engjum, þegar þær kom-
ust í færi, og þá var auðséð á þeim, að þær voru ánægðar með sig.
Þær settu hausana fokvondar í garða og veggi og brutu í þá holur
og skörð. Þær stálust í heyflekki og átu úr þeim og óðu yfir þá og
tróðu þá niður og skitu í þá. Þær laumuðust inn í kartöflugarða og
tróðu niður kartöflugrasið og úðuðu það ofan í sig. Þær neituðu
sér aldrei um þá skemmtun að leggja lykkju á leið sína til þess að