Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1972, Síða 7

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1972, Síða 7
Kartaflan og konnngsríkið land borið' þar mjög skarðan skjöld frá borði. A þessum áratugum fer iðn- byltingin eldi um Bretland. Um Brelland þvert og endilangt risu upp stór- borgir og iðjuver, sem gerbreyttu andliti og yfirbragði landsins. Þess munu engin dæmi, að land á stærð við Bretland næði slíku valdi á hnettinum ein- ungis fyrir afl iðju sinnar og efnahagslegrar atorku. í síauknum mæli varð stórborgum Bretlands meiri nauðsyn á að flytja inn matvæli til að seðja svanga maga þegna sinna. írland varð á fyrstu áratugum 19. aldar matarbúr Bretlands, ökrum var breytt í beitilönd og nautgripir og annar fénaður varð mikill útflulningsvarningur írlands lil Bretlands. En írar átu yfirleitt ekki kjöt af búfénaði sínum og holdanautum. Irar voru kartöfluætur, að minnsta kosti er tók til alls almennings. Kartöflur voru þjóðarmatur þeirra og mörk- uðu alla búskaparháttu þeirra, skiptingu jarða og stærð. Þessi jarðarávöxtur, sem Ameríka gaf mannkyninu, kartaflan, sem Islendingar, vandir að virðingu máls síns kalla jarðepli, var sú matartegund, sem skildi á milli lífs og dauða á írlandi. Kartaflan er upprunnin á heitum slóðum Suðurameríku, einkum frá Chile og Perú. Þegar Spánverjar komu til Ameríku á 16. öld var kartaflan gömul í garði hjá Indíánum, sem höfðu ræktað hana um aldir. Kartaflan barst til Spánar um 1560 og þaðan til Suðurevrópu. Sjóhetjur og ribbaldar Englands, Sir Francis Drake og Walter Raleigh fluttu hana til Norðurevrópu og inn langa stund höfðu menn sérstakan ýmugust á þessum ávexti, sem óx neðanjarðar í svartri moldinni. En þegar tímar liðu fram tóku menn að hafa mætur á þessum ávexti, sem gat satt maga manna með miklu minna umstangi en annar jarðargróði og undir Iok 18. aldar var kartaflan orðin alþýðlegt lostæti og lítt launaðir embættismenn, svo sem lúterskir prestar, gengu fram fyrir skjöldu til að lofa ágæti hennar. Nú mundi varla nokkur maður í heimi evrópskrar og amerískrar menningar geta notið matar síns án þess að hafa kartöflufatið á borði sínu. En þess má geta, að á 19. öld var kartaflan kölluð brauð fátæklingsins. Og hvar skyldi þetta brauð fátæklingsins vera algengara en á írlandi, ein- hverju fátækasta landi í allri Evrópu. Enskur yfirstéttarmaður frá upphafi 19. aldar, hertoginn af Wellington sagði svo um írland á fyrsta þriðjungi 19. aldar: Aldrei hefur verið til Iand, þar sem slík fátækt hefur ríkt og á írlandi. Til forna, þegar írar voru frjálsir menn, og höfðu ekki aðra herra en himininn yfir höfði sér, áttu þeir miklar hjarðir nautgripa og voru kjöt- ætur, borðuðu sennilega nautakjötsbauta dag hvern. En eftir sjö alda brezka stjórn höfðu þeir vanið íra af kjötáti. Og um það bil er írlandi var veittur sá heiður að verða hluti af Stórabretlandi og fá nafn sitt innlimað í sjálfan 149
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.