Skírnir - 01.04.2000, Blaðsíða 134

128 INGRID U. OLSSON OG ELSA G. VILMUNDARDÓTTIR SKÍRNIR
ar. Umframvirknin í andrúmsloftinu hefur farið minnkandi, fyrst
og fremst vegna upptöku hafanna á kolsýru loftsins, og nálgast
fyrra jafnvægi. Á norðurhvelinu hefur umframvirknin minnkað
frá u.þ.b. 100% í minna en 15%. I byrjun kom fram greinileg árs-
tíða- og breiddargráðubundin breyting, þannig að geislavirknin á
suðurhvelinu var talsvert minni en á norðurhvelinu á miðjum sjö-
unda áratugnum, en hún hefur í raun verið sú sama á báðum
hvelum frá og með miðjum áttunda áratugnum.
I ágúst 1973 voru tekin tvö sýni af grasi á Heimaey (2; 15).
Bæði greindust með minni geislavirkni en sem svarar virkni
„venjulegs“ andrúmslofts. Sama er að segja um þriðja sýnið, sem
var tekið árið 1974 á gjóskunni úr Heimaeyjargosinu (2). Þegar
ráðstefnan 1976 var haldin voru ekki til nægileg gögn um mæl-
ingar á andrúmsloftinu til þess að unnt væri að reikna frávikið að
magni til í sýnum frá Heimaey, en þeim var safnað 1973 og 1974.
Mörg sýnanna frá 1971-1974 eru erfið í túlkun þegar meta á lítið
flökt í geislavirkni, vegna þess að þá voru enn við lýði stórar árs-
tíðabundnar sveiflur í umframvirkninni í lofthjúp jarðarinnar.
Gæta þarf ýtrustu varkárni við mælingar á sýnum sem voru tekin
eftir að kjarnorkutilraunirnar hófust og fram á miðjan áttunda
áratuginn.
Ingrid U. Olsson (2) safnaði fjölmörgum sýnum sumarið
1978, og er eitt þeirra af grasi við afrennsli Deildartunguhvers.
14C styrkur þess mældist mjög lágur (2, 24. mynd). Silar (14)
hafði áður komist að svipaðri niðurstöðu. Síðar verður greint
nánar frá C-14 mælingum á Islandi. Nokkur sýni úr andrúms-
loftinu, sem voru tekin yfir nýja hrauninu á Heimaey, sýna líka
miklu minni geislavirkni en sem svarar virkni andrúmsloftsins al-
mennt (2, 22. mynd). Grassýnin á að bera saman við sýni frá sama
vaxtarskeiði, en íslensku sýnin úr andrúmsloftinu endurspegla
tímabil sem er styttra en einn sólarhringur. Greint er frá
nokkrum mæliniðurstöðum í greinum Ingrid U. Olsson (10; 16).
C-14 aldursgreiningar frá nokkrum rannsóknarstofum gefa til
kynna mjög háan aldur, reyndar miklu hærri en trúlegt getur
talist frá jarðfræðilegu sjónarmiði. Auk þess kemur fram kerfis-
bundinn munur á C-14 aldri þegar mismunandi jurtategundir úr
sama jarðlagi eiga í hlut. I setlögum sem Ingibjörg Kaldal og Elsa