Andvari - 01.01.1976, Page 34

32
FINNBOGI GUÐMUNDSSON
ANDVARI
Væri of langt mál að rekja gang deilunnar hér, en þessar sex ritgerðir
voru prentaðar sem 3. smábók Menningarsjóðs 1960 í urnsjá Hannesar
Péturssonar skálds, sem gerir í formála glögga grein fyrir þeim og blaða-
skrifunum, sem á undan fóru.
Sigurður lýkur síðustu greininni með dálítilli játningu, þar sem
hann rifjar upp fáein atriði, en áfrýjar síÖan máli þeirra Einars til fram-
tíðarinnar: ,,Eg byrjaði að vísu grein mína Undir straumbvörf með því
að benda á nokkra megingalla á síðustu skáldsögu E. H. Kv., en samt
býst ég við, að mörgum hafi virzt sem við deildum eingöngu urn lífs-
skoðanir og siðfræði. En þó að mér dytti ekki í bug, að bókmenntir og
siðfræði verði nokkurn tírna aðskilin, þá vil ég játa, að mér mun jafnan
verða tamara að líta á siðfræðina frá bókmenntanna sjónarmiði en dæma
bókmenntirnar eftir siðfræðinni. Ef E. H. Kv. befði verið betri lista-
maður, hefði ég sjálfsagt gleymt öllu öðru. Mér varð óhollusta lífsskoð-
unar hans fyrst ljós, þegar ég sá ábrif hennar á list hans.
Mér hefur virzt E. H. Kv. glata því smárn saman rneir og meir,
sem bverju skáldi er nauðsynlegast: að geta borfzt beint í augu við lífiÖ
og örðugleika þess. Það er eins og efnisbyggja og andahyggja hafi tekið
böndum sarnan til þess að má út fyrir bonum hvern breinan drátt í
svip örlaganna. En eins og geta má nærri urn jafnreyndan mann, ber
bann þessa bjartsýni ekki frarn með einfeldni æskumannsins. Hann
beitir fyrir hana rökfærslu, sem er of ismeygileg til þess að vera sann-
færandi.
E. H. Kv. er meinilla við rómantíkina. Og það er von. Það verður ný
rómantík, sem sópar burt lífsstefnu bans. Svo hefur það jafnan fariÖ.
Þegar bókmenntirnar liafa verið farnar að gera sálarlífið að skuggalausri
flatneskju borgaralegra makinda, bafa undirdjúpin opnazt og stormurinn
rifið þokuna af fjöllunum. Rómantíkin á brýnt erindi í nútímalífið, ekki
einungis bókmenntirnar, beldur búnað og iðnað, vísindi og stjórnmál, trú
og siðferði. Það mun sönnu nær, að mannkyninu hafi á síðari tímum
farið fram í öllu nema manngildi, því sem eitt er nauðsynlegt. Nú liggur
framsóknin ekki í áttina til aukinna þæginda, sem fást við meiri tækni
og tillátssemi, beldur nýrrar menningar, sem gerir lífið heilla — og
erfiðara.