Búnaðarrit - 01.01.1994, Blaðsíða 234

Samtíma heimild greinir þannig frá þessari bóluefnisgerð: „Hólmgeir
fékk sér nýru úr bráðadauðri kind, sem var lítið eða ekkert skemmd. Þurrk-
aði annað nýrað við vægan eld uns mylja mátti í duft en hitt nýrað steytti
hann blautt. Blandaði svo hvoru um sig þannig að hann hafði 27 hluti af
tæru vatni á móti 1 hluta af nýra. Bólusetti hann síðan kindur á þann hátt að
hann með fínni pípu, sem ekki var digrari en stærðsta saumnál, spýtti á að
giska úr hálfri venjulegri fingurbjörg af bóluefninu inn undir skinnið
innanvert á læri“. (Þjóðviljinn IX, 1895, bls. 51-52).
Hólmgeir kenndi ýmsum að útbúa bóluefni þetta og síðar að bólusetja
með danska bóluefninu þegar það fór að berast til landsins. Dýralækningar
stundaði Hólmgeir á heimaslóðum sínum og var talinn heppinn við
lækningar enda þótt skólaganga hans á því sviði væri ekki lengri en vetrar-
dvölin í Tpnsbergi.
Arið 1894 var bráðapestin talin vera með skæðasta móti einkum sunnan
og vestan lands. Fregnir höfðu borist af tilraunum Ivars Nielsen með bólu-
setningu í Noregi.
Astæðan var sú að Nielsen hafði birt grein um þessar tilraunir sínar í
norsku bændablaði „Landmanden.“ Þessi grein var þýdd og birt í Isafold
30. júní 1894. Þessi grein vakti að vonum mikla eftirtekt og hófust áræðnir
og nærfærnir menn þegar handa um að útbúa bóluefni og bólusetja fé gegn
bráðapest. Þær tilraunir mistókust að miklu leyti því að margt fé drapst af
völdum bólusetningar.
Haustið 1895 samþykkti Alþingi sérstaka fjárveitingu kr. 2.500 til þess
að hingað réðist norskur dýralæknir J.N. Bruland, síðar amtsdýralæknir í
Noregi til þess að rannsaka bráðapestina og leiðbeina um gerð bóluefnis
samkvæmt aðferð Ivars Nielsen.
I ársbyrjun 1896 lét Bruland prenta bækling „Bráðabirgðaieiðbeining í
bólusetningu og annari meðferð á bráðapest í sauðfé“ og jafnframt var
leiðbeininga þessara getið í blaðinu Isafold. Þessar leiðbeiningar leiddu til
þess að margir fjáreigendur hófu enn að framleiða bóluefni úr nýrum pest-
arkinda fyrir sjálfa sig og granna sína.
I þessum leiðbeiningum Brulands segir meðal atinars: „Best þykir bólu-
efnið gert úr nýrunum. Þau eru tekin úr sjálfdauðri pestarkind óðara en hún
fer að rotna. Fara verður að eins hreinlega og hægt er. Hendur vandlega
þvegnar og sótthreinsaðar í 3% Karbólsýru. Á sama hátt er þveginn og
sótthreinsaður hnífur og nokkrar glerflögur (rúðugler). Nýrað tekið úr
mörnum og skorið sundur eftir endilöngu í tvo hclminga og sárið strokiö
gætilega með hnífnum, og kemur þá eins og grautur á hnífinn. Nýrnagraut-
urinn er jafnaður með hnífnum í þunna skán ofan á glerflögunni. Síðan er
flagan þegar í stað sett til þerris í nánd við eldstó eða ofn og má hitinn ekki
fara yfir 30 C. Þegar grauturinn er orðinn svo þurr og stökkur að hægt er að
mylja hann er hann skafinn af niður í þurrt vel þvegið og sótthreinsað
228