Skírnir - 01.04.2000, Side 30

24
ÁRMANN JAKOBSSON
SKÍRNIR
Sýnt þykir að inngangskafli Njálssögu boði það sem síðar fer
en þar sést engin af aðalpersónunum.9 Mikilvægi þessa þáttar er
margvíslegt. Vegna málaferla Hrúts og Marðar fær Gunnar á
Hlíðarenda færi á að ná fé frá Hrúti og sýna hvað í honum býr.
Njáli gefst færi á að sýna kænsku og forvísi. En sérstæðast er að
kona rænir kappa karlmennskunni með því að auka við hana; í
þessu tilviki reynist stærra vera verra.10 Karlmennskan reynist ill-
skilgreinanleg. Þannig eru þessir fyrstu átta kaflar inngangur að
kynjasögunni Njálu.
2. Skeggleysi og kartnögl
Þegar Njálssaga er lesin frá sjónarhorni kynferðisins beinast aug-
un fyrst að Njáli sjálfum. Einar Ólafur Sveinsson kallaði Njálu
„karlmanna rit“ en hvorki hann né aðrir hafa séð neitt írónískt
við það að aðalpersóna karlmannaritsins er skegglaus karl: „sá
hlutr var á ráði hans, at honum óx eigi skegg" (57).* 11 Almennt
hefur skeggleysið ekki verið talið lykill að túlkun á persónunni.
En írónísk „gelding" Hrúts í sögubyrjun - þegar kostur verður
að lesti og karlmennskutáknið tröllaukna gerir hann blauðan -
kallar á að skeggleysi Njáls sé dregið rækilega inn í túlkun Njálu.
Njáll á Bergþórshvoli er að mati Helgu Kress holdgervingur
ættarsamfélags og feðraveldis en samt „fjarri mannshugsjón
verksins".12 Helga sér í skeggleysinu átakavald en ekkert annað.13
En takast þarf á við þá þversögn að ættfaðirinn í feðraveldinu er
9 Sbr. Maxwell 1957-1961: 25-29; Lönnroth 1976: 24-26 og 55; Clover 1982: 38,
75-77. Það er greinilegt viðmið í byggingu Islendingasagna að hefja sögu ekki
á fyrirferðarmestu persónum hennar (sést m.a. í Egilssögu, Laxdælu, Eyrbyggju
og Grettissögu). Aðferð Njálssögu er þó sérstök og til vitnis um að höfundur
ætli sér að semja „öðruvísi" sögu.
10 Eg veit ekki til þess að aðrir fræðimenn en Ursula Dronke (1981: 2-11, 30) hafi
áttað sig á íróníunni í þessari atburðarás og er kannski ekki skrýtið að kona hafi
verið fyrst til að koma auga á hana.
11 Einar Olafur Sveinsson 1943: 86 og 133; Helga Kress (1977: 296 og 302) telur
Njálu einnig „karlmannarit“. Einar Ólafur leiðir raunar skeggleysi Njáls að
mestu hjá sér.
12 Helga Kress 1977: 293 og 296.
13 Það er raunar ekki óalgengt að karlmenn hafi litla sem enga skeggrót og kyn-
legt hvílíku írafári skeggleysi Njáls veldur. Ursula Dronke hefur bent á skegg-