Skírnir - 01.04.2000, Qupperneq 39

SKÍRNIR
EKKI KOSTA MUNUR
33
ekki heldur gufar upp. Öðru máli gegnir um Gunnar. Hann lifir
áfram í Höskuldi Hvítanessgoða sem tekur við af honum í lífi
Njáls (og Marðar Valgarðssonar) og veldur Njálsbrennu með lífi
sínu og dauða.
Höfundurinn gerir tvenndina Gunnar og Njál áhugaverða
með því að flækja málið. Gunnar er flókinn sem vígamaður án
blóðþorsta. Sem hetja er hann einfaldur en efi hans um hlutskipti
sitt skapar tvöfeldni í persónu hans. Tvöfeldni Njáls er enn djúp-
stæðari. Hann er torræðasta persóna Njálu bæði í orði og verki,
talar í gátum en þó eru gerðir hans enn torskildari. Enn fremur er
kynhlutverk hans tvírætt.
Fyrsta verk Gunnars á Hlíðarenda í Njálu er að íklæðast dul-
argervi. Hann breytir sér í Kaupa-Héðin til að sigrast á Hrúti.
Dulargervishugmyndin er leiðarstef í Njálu. Það er ekki aðeins
Mörður Valgarðsson sem leikur tveimur skjöldum í atburða-
rásinni sem leiðir að vígi Höskuldar heldur er tvöfeldni einkenni
á flestum persónum sögunnar. Tvöfeldni Hrúts í skiptum hans
við Unni og Gunnhildi veldur ógæfu hans. Hallgerður er fögur
en með þjófsaugu. Samskipti Þráins við hjónin í Hlíðarenda eru
sérkennilega tvíræð, hann er móðurbróðir Gunnars en tengda-
sonur Hallgerðar. Skarphéðinn er fóstbróðir Höskuldar en bana-
maður föður hans. Hegðun Skarphéðins og Njáls í sáttarferlinu
eftir víg Höskuldar einkennist einnig af tvöfeldni eins og síðar
verður vikið að.
Tvenndin Gunnar og Njáll er þó höfuðdæmið um tvöfeldni í
persónusköpun. Þeir eru ekki sem sýnist. Gunnar virðist í fljótu
bragði karlmannlegur en Njáll öfugur, skegglaus og kvenlegur.37
En Njáll hefur vald yfir orðræðunni og er fulltrúi feðraveldis sem
ráðskast með hjúskap annarra og þjóðfélagsstöðu. Gunnar er
höfðingi með ráðum Njáls en óvirkur í ráðagerðum og stjórnast
af tilfinningum fremur en vitsmunum. Gunnar og Njáll eru öfug-
37 Orðið öfugur er notað í þessari grein án þess að ætlunin sé að styggja nokkurn
mann, á svipaðan hátt og fræðimaðurinn Vern Bullough notar „deviance" um
alls kyns ástalíf sem er á skjön við hið algengasta. Því miður dugar hið hlut-
lausa félagsfræðiorð samkynhneigð engan veginn til að lýsa þeim ugg og háska
sem mörgum finnst felast í fyrirbærinu og hefur lykiláhrif á skilgreiningu þess.