Skírnir - 01.04.2000, Qupperneq 41

SKÍRNIR
EKKI KOSTA MUNUR
35
mynd hins öfuga og helsti fulltrúi þess. Rót kemst á hugtakið kyn
og þá hugmynd um kynlíf sem gerir ráð fyrir tveimur aðilum sem
eru karl og kona, gerandi og þolandi. Þess vegna eru slíkar ástir
stórhættulegar. Það sem er ekki til er það samt og er hættulegt.
I Njálu er aldrei sagt hvers eðlis samband Gunnars og Njáls
er. I staðinn kemur grunur sem er hreyfiafl sögunnar. I innilegu
sambandi Gunnars og Njáls felst ógn og það veldur stöðugt átök-
um. Stöðug brigsl í sögunni gera ergina sínálæga. Þær tilfinningar
sem glyttir í í skiptum Gunnars og Njáls eru hættulegar. Þær
valda riði í samfélaginu.
5. Súrnar í augum
Njálssaga er „hinsegin saga“ því að átök hennar tengjast ásökun-
um um öfughneigð sem voma yfir aðalpersónunum. Helga Kress
hefur bent á klifun á orðunum karlmennska og karlmannlegt í
Njálu, stöðugar ásakanir um ergi og brigsl um að Gunnar og
Skarphéðinn hafi grátið.40 Hún túlkar þetta í ljósi þess að Njála sé
karlarit. A hinn bóginn er Njáll víslega sekur um að vera kvenleg-
ur og er sagan þó við hann kennd. Onnur túlkun væri að þessari
klifun á karlmennsku sé ætlað að sýna hvernig goðsagnir um
karlmennskuna eru svipa á karlmenn. Karlmennskan er goðsögn
sem er handan raunverulegra karlmanna.
Karlmennska jafnvel mestu garpa sögunnar er dregin í efa.
Gunnar Lambason spyr Skarphéðin í brennunni hvort hann gráti
(333). Ætli þeim Islendingum sem öldum saman sáu í Gunnari á
Hlíðarenda og Skarphéðni táknmyndir hetjuskaparins hafi ekki
þótt tal um grát þeirra hlálegt?41 En aðdróttanir um grát eru ekki
var oft tengt dýrslegu eðli eða mökum við dýr (sbr. Gade 1986: 126 o.áfr.).
Með margvíslegum rökum ma;tti skoða í samhengi umræðu sögunnar um öf-
ughneigð og þessar dýravísanir þó að ekki verði það gert hér.
40 Helga Kress 1977: 296-306. Síðan Helga fjallaði um þetta hefur allnokkuð ver-
ið ritað um árásir á karlmenn á miðöldum fyrir skeggleysi, sítt hár, kvenlega
tísku og hegðun, skort á árásargirni og almennan „aumingjaskap", sjá m.a.
Jaeger 1985: 176-95; Frantzen 1998: 235-47; Burns 1997: 116-17.
41 Sbr. Jón Karl Helgason 1998: 20-29. Sjá einnig: Matthías Johannessen 1958:
176-94.